2.5/5
2رای
این پســت برای شما مفیــد بود ؟
  • 5عالی بود
  • 3خوب بود
  • 2معمولی بود
  • 1بد بود

جایگاه تجارت فولاد در تجارت ایران

میزان صادرات آهن آلات در کشور رقم قابل توجهی نمی باشد. به بیان دیگر میزان صادرات فولاد ایران در مقایسه با کشوری مانند ترکیه که فولاد خود را با خرید قراضه و خرید انرژی تولید می کند، بسیار اندک است. صادرات ترکیه بیش از 10 میلیون تن تنها در محصولات طولی می باشد، این رقم در بهترین حالت برای ایران کمی بیش از دو میلیون تن در کل محصولات نوردی است. این در حالی است که ارز حاصل از صادرات به دلیل آنکه تامین کننده نیاز واحدهای تولیدی برای تامین قطعات و تجهیزاتشان می باشد ارزش قابل توجهی دارد. در سال های اخیر صادرات آهن آلات دستخوش رخدادهای نامطلوبی شده که از آن جمله می توان به قانون منع صادرات، سهمیه بندی صادراتی و اعمال یا عدم اعمال تعرفه متناسب با وضعیت و شرایط حاکم بر تجارت جهانی اشاره نمود. قانون منع صادرات در سال 1391 هرچند در بازه زمانی کوتاه مدتی اعمال گردید اما از دست دادن مقاصد صادراتی و جایگرینی سایر رقبا در بازار صادراتی و هزینه ای که بابت اعتمادسازی دوباره باید پرداخت گردد، از حداقل آسیب هایی است که قانون منع صادرات به دنبال داشته است.

دریافت نسخه pdf مقاله : اصلی ترین عوامل موثر بر صادرات فولاد

حذف منع صادرات و اعمال سهمیه ناچیز و فصلی و اعلام دیر هنگام گشایش ایجاد شده باز هم مسیر صادرات را آن گونه که باید هموار ننمود. هرچند در حال حاضر به دلیل کاهش ارزش پول ملی و رکود حاکم در کشور صادرات نسبت به گذشته کمی در مسیر بهبود قرار گرفته است، اما آن گونه که شایسته است ایران در مجامع بین المللی جایگاه قابل توجهی ندارد. از سوی دیگر از اواخر سال 1393 همزمان با کاهش رشد اقتصادی چین و به دنبال آن اعمال دامپینگ از سوی چین (به همراه کاهش قیمت تمام شده به دلیل کاهش قیمت نفت) و کاهش ارزش روبل روسیه، خطر هجوم واردات تولید داخلی را تهدید می کرد.

صادرات آهن آلات

از این رو در سال 1394 دولت بر واردات برخی محصولات تخت فولادی تعرفه بالاتری وضع کرد به گونه ای که تعرفه واردات ورق های فولادی کمتر از 3 میلی متر به 20 درصد افزایش یافت. این تعرفه تا آذرماه سال 1395 نیز ادامه یافت. در سال 1395 تعرفه واردات ورق به 10 درصد کاهش یافت و تعرفه شمش فولادی از 15 درصد به 5 درصد کاهش یافت. اختصاص ارز مبادله ای در یک مقطع زمانی به کالاهای فولادی قابل تولید در کشور مثال دیگری است که بیانگر عدم وجود یک تصمیم جدی و استراتژیک در راستای حمایت از صادرات می باشد. بنابراین تحلیل صادرات و بررسی عوامل اثرگذار بر صادرات بیش از آنکه تابع متغیرهای اصلی اقتصاد باشد، متاثر از قوانین و محدودیت های دستوری بوده است. لذا صادرات را نمی توان در چارچوب تئوری های اقتصادی تحلیل نمود.

نفت به عنوان اصلی ترین منبع تامین ارز خارجی در ایران نقش مهمی در اقتصاد کلان بازی می کند. ارز حاصل شده از فروش نفت تامین بخش عمده ای از کالاهای سرمایه ای بخش تولید را عهده دار است. صنعت فولاد نیز در نوع ساختار تولید و به خصوص در تامین ماشین آلات و تجهیزات به ارز خارجی نیازمند است. به همین جهت انتظار می رود با تغییرات مثبت قیمت نفت و به دنبال آن افزایش درآمدهای نفتی بخش تولید تحت تاثیر قرار بگیرد. به بیان دیگر انتظار می رود در صورتی که افزایش درآمدهای نفتی منجر به ورود دانش فنی و تکنولوژی های به روز در بخش تولید گردد، به دلیل افزایش کیفیت تولید تاثیر مثبت بر صادرات داشته باشد.

نمودار صادرات آهن آلات

نمودار فوق روند درآمد نفت و درآمد ناشی از صادرات آهن آلات را نشان می دهد. این دو متغیر مثبت و در برخی بازه های زمانی هم جهت بوده اند. بنابراین انتظار می رود که افزایش درآمدهای نفتی از طریق بهبود در تکنولوژی و ایجاد رونق در اقتصاد بتواند بر میزان صادرات آهن آلات تاثیرگذار باشد اما نمودار و بررسی آماری نشان داد که نفت و درآمد ناشی از آن در همه مقاطع نتوانسته بر میزان صادرات موثر باشد. در واقع هرچند افزایش قیمت نفت درآمدهای قابل توجهی را عاید کشور می کند و این افزایش قیمت ورود ارز خارجی را در پی دارد اما این افزایش در سیستم ارزی شناور به صورت بالا رفتن ارزش پول داخلی نمایان می شود.

اما در صورت وجود سیستم ارزی ثابت ، ورود ارز خارجی می تواند باعث افزایش حجم پول و به دنبال آن افزایش نقدینگی می گردد. این افزایش نقدینگی باعث ایجاد تورم داخلی شده و تولیدکنندگان داخلی و به خصوص صنایع اصلی (مانند فولاد) هزینه تمام شده بالاتری را برای هر واحد تولیدشان می پردازند. بنابراین در بازارهای جهانی رقیب خارجی صادرکنندگان داخلی محصول خود را با قیمت کمتری عرضه خواهند کرد و عملا صادرات کاهش خواهد یافت.

صادرات و واردات فولاد

در بخش قبل جایگاه فولاد در صادرات غیر نفتی ایران مورد بررسی قرار گرفت. در این قسمت روند صادرات و واردات فولاد طی بازه زمانی 1380 تا 1395 مورد بررسی قرار می گیرد. به طور کلی صادرات آهن آلات همواره از واردات آن کمتر بوده است. بنابراین ایران یک کشور واردکننده فولاد محسوب می شود.

صادرات و واردات آهن

براساس ارقام جدول صادرات آهن آلات در سال 1380 برابر با 1.3 میلیون تن بوده و این رقم در پایان سال 1395 به 5.945 میلیون تن رسیده است. بنابراین متوسط رشد صادرات در دوره مورد بررسی برابر با 10.1 درصد برآورده می شود. در مقابل میزان واردات از 4.8 میلیون تن در سال 1380 به 11.8 میلیون تن در سال 1389 و بالاترین میزان خود در دوره مورد بررسی افزایش یافته ، اما پس از آن روند واردات کاهشی بوده و در سال 1395 به 3.9 میلیون تن کاهش یافته است.

روند واردات و صادرات مشابه در سه دوره زمانی مورد بررسی قرار گرفته است. اولین بازه زمانی از ابتدای 1382 آغاز و تا پایان سال 1385 ادامه یافته است. این دوران همزمان با افزایش نسبی تولید داخلی و ورود بخش خصوصی به عرصه تولید روند صادرات آهن آلات شدت پیدا کرد. به نحوی که از حداقل میزان خود در سال 1382 معادل 523 هزار تن با رشد متوسط 43 درصدی، در سال 1385 به میزان 2.2 میلیون تن رسید. البته لازم به ذکر است که در این دوران میزان واردات فولاد نیز روند صعودی داشته است. واردات فولاد معادل 4.5 میلیون تن در سال 1382 بوده که با رشد متوسط 10 درصدی به بیش از 8 میلیون تن در سال 1385 افزایش یافته است.

در بازه دوم زمانی ، میزان صادرات به شدت کاهش یافته است. این دوران مصادف با رکود بازارهای جهانی و شرایط سخت اقتصاد بین الملل بوده است. میزان صادرات آهن آلات در این برهه از زمان با متوسط رشد منفی 27 درصدی از 2.2 میلیون تن به رقم 625 هزار تن کاهش یافت. واردات فولاد نیز با تاثیر از روند گذشته خود مجدد در سال 1386 افزایش یافته و به میزان 11.3 میلیون تن رسید. اما در ادامه با تاثیرپذیری از رکود جهانی با کاهش 20 درصدی مواجه شده و واردات فولاد در سال 1387 به 9.2 میلیون تن کاهش یافته است.

در دوره سوم که از پایان سال 1387 آغاز و تاکنون ادامه دارد، روند رشد صادرات آهن آلات به طور نسبی افزایشی بوده است. البته این میزان در دو سال گذشته با رشد بیشتری همراه بوده به طوری که در پایان سال 1395 صادرات آهن آلات به حداکثر میزان خود در طی سالیان گذشته رسیده است. عمده ترین دلایل این افزایش صادرات را افزایش نرخ ارز و رکود شدید بازارهای داخلی می توان عنوان نمود. البته این نکته را باید مدنظر داشت که در صورت عدم وجود تحریم های بین المللی که در سال های گذشته اعمال شد، صادرات فولاد نیز رشد سریع تری را دنبال می کرد. لازم به ذکر است که در سال 1395 برای اولین بار به لحاظ ارزش ریالی و همچنین ارزش وزنی صادرات از واردات فولاد پیشی گرفته است. نرخ رشد متوسط صادرات آهن آلات در این دوران 32 درصد بوده است.

میزان واردات فولاد در این بخش به طور کلی به شدت نزولی بوده است. البته جریان نزولی واردات فولاد با سه سال تاخیر و بعد از رشد نسبی طی سال های 87-89 صورت پذیرفته است. این جریان از سال 1389 با واردات 11.8 میلیون تنی آغاز و با متوسط رشد منفی 16 درصدی همراه بوده است و در سال 1395 نزدیک به 3.9 میلیون تن واردات فولاد کاهش یافت. لازم به ذکر است که افزایش نسبی واردات طی سه سال 89-87 ناشی از شروع پروژه های مسکن مهر و به دنبال آن افزایش تقاضای داخلی فولاد بوده است.

بررسی روند واردات و صادرات آهن آلات به لحاظ ارزش، شرایط تقریبا مشابه با میزان صادرات وزنی فولاد دارد. اما این شرایط نسبت به مقیاس وزنی در سال های اخیر تفاوت اندکی دارد. با توجه به افزایش نرخ ارز و کاهش ارزش پول ملی در سال های اخیر ، میزان کاهش واردات به لحاظ ارزشی نسبت به کاهش واردات به لحاظ وزنی کمتر بوده است. حداکثر میزان ارزش واردات فولاد در سال 1388 در رقم 94.107 میلیارد ریال ثبت گردیده است. در حالی که ارزش واردات فولاد طی سه سال گذشته به طور متوسط 15 درصد کاهش یافته است.

نمودار صادرات محصولات تخت

صادرات محصولات تخت

صادرات زنجیره فولاد به تفکیک مقاصد صادراتی

بررسی آمار صادرات آهن آلات در گذشته و تفکیک آن براساس زنجیره تولید فولاد مهمترین شرکای تجاری این صنعت را مشخص می کند. در این بخش به منظور شناخت بهتر فضای صادراتی ایران، کشورهای مقصد در صادرات کل زنجیره بررسی می شوند. همچنین سابقه تجاری ایران (به ویژه در خصوص فولاد) نشان می دهد که ایران با کشورهای منطقه خاورمیانه و کشورهای همسایه ارتباط تجاری بیشتری نسبت به سایر کشورها داشته است. لذا مجموع کشورهای منطقه خاورمیانه و همسایه به عنوان کشورهای هدف مطرح شده و میزان صادرات به این کشورها نیز مدنظر قرار گرفته است. همچنین کشورهایی که در کشورهای مقصد ایران حضور دارند به عنوان مهمترین رقبای تجاری در کل زنجیره مطرح شده اند.

  • محصولات تخت

صادرات محصولات تخت طی دوره 1393 به 1395 با کاهش 16 درصدی مواجه بوده است. میزان صادرات محصولات تخت در سال 1393 معادل با 1554 هزار تن بوده و در سال 1395 به 1302 هزار تن کاهش یافته است. در سال 1394 حجم صادرات محصولات تخت برابر با 1635 تن بوده است که در مقایسه با سال 1393 دارای افزایش 5.2 درصد بوده است. در این میان صادرات محصولات تخت به کشورهای هدف با یک درصد کاهش مواجه بوده است. میزان صادرات محصولات تخت به کشورهای هدف از 642 هزار تن در سال 1393 به 1073 هزار تن در سال 1395 افزایش یافته است. به طور کلی 41 درصد صادرات محصولات تخت در سال 1393 به کشورهای هدف بوده و این سهم در سال 1395 به 82 افزایش یافته است.

مهمترین مقصاد صادراتی محصولات تخت در سال 1393 ایتالیا با میزان 561 هزار تن (معادل 36 درصد کل صادرات محصولات تخت) از صادرات را به خود اختصاص داده است. در سال 1394 بیشترین حجم صادرات در کشورهای هدف مربوط به امارات متحده عربی به میزان 293 هزار تن بوده است. در سال 1395 ایتالیا و امارات هم به عنوان کشورهای صادرکننده هدف ایران و نیز در مجموع لیست مقاصد صادراتی فولاد تخت ایران در صدر مقاصد صادراتی قرار دارند.

  • محصولات طولی

صادرات محصولات طولی طی دوره 1393 به 1394 با افزایش 44 درصدی مواجه بوده است. میزان صادرات محصولات طولی در سال 1393 معادل با 461 هزار تن بوده در سال 1394 به 665 هزار تن افزایش یافته است. صادرات محصولات طولی فولادی در سال 1395 در مقایسه با سال 1394 دارای رشد 3 درصد بوده است و به حجم 689 هزار تن در سال 1395 رسیده است. میزان صادرات محصولات طولی به کشورهای هدف از 449 هزار تن در سال 1393 به 654 هزار تن در سال 1394 افزایش یافته است و به دنبال آن در سال 1395 به حجم 675 هزار تن افزایش یافته است. به طور کلی در سالیان اخیر درصد بالایی از صادرات محصولات طولی فولادی به سمت کشورهای هدف صادراتی سرازیر شده است.

مهمترین مقصد صادراتی محصولات طولی در سال 1393 افغانستان میزان 186 هزار تن (معادل 40 درصد کل صادرات محصولات طولی) از صادرات ایران را به خود اختصاص داده است. در سال 1394 بیشترین حجم صادرات در کشورهای هدف مربوط به کشور عراق با حجم 269 هزار تن بوده است. در سال 1395 افغانستان و عراق هم به عنوان کشورهای صادرکننده هدف ایران و نیز در مجموع لیست مقاصد صادراتی محصولات فولاد طولی ایران در صدر مقاصد صادراتی قرار دارند.

30 درصد واردات کشورهای هدف توسط ترکیه و 26 درصد نیز توسط چین تامین شده است. بنابراین چین و ترکیه به عنوان مهمترین رقیب ایران در کشورهای هدف حضور پررنگی دارد.

بررسی وضعیت توان رقابت فولاد ایران در بازارهای بین الملل

تحلیل مناسب تحولات گذشته تجاری هر کشور و به خصوص محصولات استراتژیکی مانند فولاد راهگشای مناسبی جهت مقابله با رویدادهای مهم تجاری است. یکی از رویدادهای مهم و پیشرو که گریزی از آن نیست بحث پیوستن به WTO می باشد. به دلیل عضویت ایران به عنوان عضو ناظر WTO دور از ذهن نیست که در آینده ای نزدیک ایران به عنوان عضو اصلی این سازمان پذیرفته شود.

صادرات فولاد و چالش های پیش رو

منافع صادرات همواره مورد توجه اقتصاددانان بوده است. صادرات از طریق تاثیر مطلوب بر کارایی و تخصیص منابع، صرفه های ناشی از مقیاس، تغییرات تکنولوژی، ایجاد اشتغال و بهره وری کل عوامل در تسریع رشد و توسعه اقتصادی بسیار موثر است. در روابط تجاری آزاد همیشه با انواع سیاست گذاری ها سعی بر افزایش نرخ صادرات بوده که این مهم با گسترش فرایند جهانی شدن اقتصاد شکل کاملا متمایزی به خود خواهد گرفت. با توجه به مزیت رقابتی فولاد ایران صادرات طی سالیان گذشته جزء مهمترین اهداف صادرات غیر نفتی قرار گرفته است. اما این فرآیند با وجود توسعه واحدهای فولادی به سوی اهداف از پیش تعیین شده جرکت نکرده است.

علاوه بر تحریم موانع و مشکلات مهم از جمله تغییرات متوالی قوانین تجارت، تغییرات شدید نرخ ارز، عدم وجود ساختارهای مناسب بازاریابی و غیره باعث کندی توسعه صادرات آهن آلات شده است. با وجود این رفع تحریم ها و از میان رفتن ساختار اصلی تحریم، امید به ایجاد فضای باز صادراتی محصولات فولادی مجددا به وجود آورده است. با وجود این صادرات فولاد از بایدها و نبایدهای متعدد تاثیر می پذیرد و لذا بررسی همه این جوانب نیازمند بررسی های بسیار پیچیده است.

2.5/5
2رای
این پســت برای شما مفیــد بود ؟
  • 5عالی بود
  • 3خوب بود
  • 2معمولی بود
  • 1بد بود
پیشنهاد می کنیم مطالعه کنید
0

سوالات و نظرات کاربران

نمایش موافق ترین ها
0

سوالات و نظرات کاربران

اختیاری

اشتراک گذاری

تماس 03135155000 03135156000 0