حلال صنعتی چیست؟ معرفی انواع حلال های صنعتی

دسترسی سریع به محتوای این مطلب
حلال صنعتی ماده ای مایع یا در موارد محدود گازی است که توانایی حل کردن، رقیق کردن، استخراج کردن یا پراکنده سازی ترکیبات دیگر را بدون ایجاد تغییر نامطلوب در عملکرد نهایی آنها دارد. حلال های صنعتی در صنایع رنگ و رزین، نفت و پتروشیمی، فلزکاری، داروسازی، چاپ، چسب، شوینده، استخراج مواد و تولید قطعات مهندسی نقش اساسی دارند و انتخاب نادرست آنها می تواند کیفیت محصول، ایمنی فرایند و حتی دوام تجهیزات را تحت تاثیر قرار دهد.
در صنایعی که با سطوح فلزی سروکار دارند، انتخاب حلال با نوع آلیاژ، پوشش سطح، میزان چربی و شرایط محیطی ارتباط مستقیم دارد؛ به همین دلیل عواملی مانند قیمت روز آهن، نوع فلز مورد استفاده و هزینه نگهداری تجهیزات نیز در ارزیابی اقتصادی فرایندهای پاکسازی و پوشش دهی اهمیت پیدا می کنند. خواصی مانند قطبیت، فشار بخار، نقطه جوش، نرخ تبخیر، نقطه اشتعال، پارامتر حلالیت و سمیت تعیین می کنند که یک حلال برای چه کاربردی مناسب باشد. در ادامه انواع حلال صنعتی، ویژگی های شیمیایی، کاربردها و مهم ترین معیارهای انتخاب آنها را بررسی می کنیم.
حلال صنعتی چیست؟
حلال صنعتی یا Industrial Solvent ترکیبی است که با استفاده از برهم کنش های بین مولکولی می تواند مولکول ها یا ذرات یک ماده دیگر را از یکدیگر جدا کرده و در فاز خود توزیع کند. برخلاف تصور عمومی، حل شدن همیشه به معنی وقوع واکنش شیمیایی نیست. در بسیاری از سیستم های صنعتی، حلال فقط محیطی برای انتقال جرم، کاهش ویسکوزیته، کنترل خشک شدن یا استخراج یک جزء محسوب می شود. توانایی یک حلال در حل کردن ماده به تطابق نیروهای بین مولکولی دو ماده وابسته است. پیوند هیدروژنی، نیروهای دوقطبی، نیروهای لاندن و میزان قطبیت از مهم ترین عوامل در این زمینه هستند. اصل معروف Like Dissolves Like یا «مواد مشابه یکدیگر را حل می کنند» بیان می کند که ترکیبات قطبی معمولا در حلال های قطبی و ترکیبات غیر قطبی در حلال های غیر قطبی بهتر حل می شوند، اما در سیستم های صنعتی پارامترهایی مانند Hansen Solubility Parameters تصویر دقیق تری از رفتار حلال ارائه می دهند.
در صنعت، حلال تنها بر اساس قدرت حل کنندگی انتخاب نمی شود. ممکن است یک ماده قدرت حلالیت بسیار بالایی داشته باشد اما به دلیل سمیت، نقطه اشتعال پایین، خوردگی تجهیزات، قیمت زیاد یا سرعت تبخیر نامناسب قابل استفاده نباشد. برای مثال در صنعت پوشش، انتخاب بهترین رنگ برای فلزات فقط به نوع رزین وابسته نیست و نوع حلال نیز باید با رزین، پیگمنت، ضخامت لایه، روش اعمال و زمان خشک شدن هماهنگ باشد. حلال مناسب باید ویسکوزیته را در محدوده قابل کنترل قرار دهد، جریان پذیری مطلوب ایجاد کند و پس از اعمال پوشش بدون ایجاد حباب، سفیدشدگی، ترک یا اثر پوست پرتقالی تبخیر شود. به همین دلیل شناخت خواص فیزیکی و شیمیایی حلال بخشی از مهندسی فرمولاسیون محسوب می شود.

انواع حلال های صنعتی
تقسیم بندی حلال های صنعتی را می توان بر اساس ساختار شیمیایی، قطبیت، ترکیب عنصری، نقطه جوش، منشا تولید یا نوع کاربرد انجام داد. یکی از کاربردی ترین روش ها، طبقه بندی آنها در گروه های هیدروکربنی، اکسیژن دار، هالوژنه، غیر آلی و پایه آب است. هر گروه محدوده متفاوتی از قدرت حل کنندگی، سرعت تبخیر، سمیت، اشتعال پذیری و سازگاری با مواد پلیمری دارد. در صنعت پوشش نیز شناخت همین تفاوت ها ضروری است؛ زیرا برای پاسخ دقیق به این پرسش که اپوکسی چیست و چگونه باید فرمولاسیون مناسبی برای آن تهیه کرد، نمی توان نقش حلال مناسب رزین اپوکسی را نادیده گرفت. برخی سیستم های اپوکسی از حلال های آروماتیک، کتونی یا گلیکول اتر استفاده می کنند و برخی نسل های جدید به صورت High Solid یا بدون حلال طراحی می شوند.
از دیدگاه مهندسی فرایند، انتخاب میان این خانواده ها به نوع ماده حل شونده و شرایط عملیاتی بستگی دارد. برای مثال استخراج روغن، شستشوی تجهیزات دقیق، تولید رنگ، ساخت جوهر چاپ و چربی زدایی قطعات فلزی الزاما به حلال مشابهی نیاز ندارند. حتی در یک خانواده شیمیایی نیز تغییر کوچک در ساختار مولکولی می تواند نقطه جوش، فشار بخار یا پارامتر حلالیت را به مقدار قابل توجهی تغییر دهد.
حلال های هیدروکربنی
حلال های هیدروکربنی Hydrocarbon Solvents ترکیباتی هستند که ساختمان اصلی آنها از کربن و هیدروژن تشکیل شده است. این مواد عمدتا از پالایش نفت خام یا فراورش برش های هیدروکربنی به دست می آیند و به دلیل قیمت مناسب، قابلیت تولید در مقیاس بالا و توانایی حل کردن طیف وسیعی از روغن ها، واکس ها، گریس ها و رزین های غیر قطبی در بسیاری از صنایع استفاده می شوند.
ویژگی اصلی این خانواده، قطبیت پایین آنها است. به همین دلیل برای حذف آلودگی های روغنی از قطعات فلزی عملکرد خوبی دارند. در فرایندهایی که هدف استفاده از پاک کننده استیل برای حذف روغن ماشین کاری، گریس یا ترکیبات محافظ سطح است، ممکن است برخی حلال های هیدروکربنی مورد استفاده قرار گیرند؛ البته برای پاکسازی اکسید، رسوب معدنی یا آلودگی های یونی باید از سامانه های متفاوت استفاده کرد.
حلال های آلیفاتیک
حلال های آلیفاتیک Aliphatic Solvents از هیدروکربن های زنجیره ای مستقیم، شاخه دار یا حلقوی اشباع تشکیل می شوند. هگزان، هپتان، ایزوپارافین ها، نفتاهای آلیفاتیک و برخی انواع وایت اسپریت در این گروه قرار می گیرند. قدرت حل کنندگی آنها برای ترکیبات غیر قطبی بالا است اما معمولا نسبت به حلال های آروماتیک توان کمتری برای حل کردن رزین های قطبی دارند.
این حلال ها در چربی زدایی، تولید چسب، واکس، پولیش، مرکب، لاستیک، استخراج روغن و برخی فرمولاسیون های رنگ استفاده می شوند. حلال های آلیفاتیک تصفیه شده که میزان آروماتیک آنها کاهش یافته است معمولا بوی ملایم تری دارند و در محصولاتی که محدودیت بو اهمیت دارد بیشتر مورد توجه قرار می گیرند.
نقطه جوش و نرخ تبخیر آنها بسته به توزیع هیدروکربنی بسیار متفاوت است. برش های سبک سریع تر تبخیر می شوند، در حالی که حلال های سنگین تر زمان باز بیشتری برای فرایندهایی مانند پوشش دهی فراهم می کنند.
حلال های آروماتیک
حلال های آروماتیک Aromatic Solvents دارای یک یا چند حلقه آروماتیک هستند. تولوئن، زایلن و برخی برش های آروماتیک نفتی نمونه های شناخته شده این خانواده محسوب می شوند. الکترون های π موجود در حلقه آروماتیک باعث می شوند این ترکیبات توانایی مناسبی در برهم کنش با برخی رزین ها و مواد آلی داشته باشند.
تولوئن و زایلن در تولید رنگ، رزین، جوهر، چسب و مواد پوششی کاربرد گسترده ای داشته اند. قدرت حل کنندگی آنها معمولا از بسیاری از هیدروکربن های آلیفاتیک بیشتر است. با این حال مسائل مربوط به VOC، سمیت استنشاقی و ایمنی محیط کار موجب شده است صنایع جدید به سمت کاهش مصرف برخی حلال های آروماتیک حرکت کنند.
| نوع حلال هیدروکربنی | قطبیت | قدرت حل چربی | سرعت تبخیر | کاربرد شاخص |
|---|---|---|---|---|
| هگزان | بسیار کم | زیاد | زیاد | استخراج روغن و چربی زدایی |
| هپتان | بسیار کم | زیاد | متوسط تا زیاد | آزمایشگاه و فرایندهای صنعتی |
| وایت اسپریت | کم | زیاد | متوسط | رنگ، شستشو و پوشش |
| تولوئن | کم | بسیار زیاد | زیاد | رنگ، چسب و رزین |
| زایلن | کم | بسیار زیاد | متوسط | پوشش های صنعتی و رزین |
حلال های اکسیژن دار
حلال های اکسیژن دار Oxygenated Solvents در ساختار مولکولی خود حداقل یک اتم اکسیژن دارند. حضور گروه های عاملی الکلی، کتونی، استری یا اتری موجب افزایش قطبیت و تغییر چشمگیر رفتار حلالیت آنها نسبت به هیدروکربن ها می شود.
این حلال ها در صنایع رنگ، جوهر، داروسازی، شوینده، الکترونیک و تولید مواد شیمیایی اهمیت زیادی دارند. توانایی تنظیم نسبت حلالیت و تبخیر یکی از دلایل اصلی استفاده گسترده از آنها در فرمولاسیون های چند جزئی است.
حلال های الکلی
الکل ها Alcohol Solvents دارای گروه هیدروکسیل OH هستند و به دلیل توانایی تشکیل پیوند هیدروژنی رفتار قطبی قابل توجهی نشان می دهند. متانول، اتانول، ایزوپروپانول و بوتانول از شناخته شده ترین نمونه ها هستند.
اتانول و ایزوپروپانول در پاکسازی، ضدعفونی، داروسازی، جوهر چاپ و صنایع الکترونیک کاربرد دارند. ایزوپروپانول یا IPA به دلیل تبخیر مناسب و باقی ماندن رسوب کم، در پاکسازی برخی تجهیزات دقیق استفاده می شود.
متانول قدرت حلالیت مطلوبی دارد اما سمیت بالای آن یک محدودیت جدی محسوب می شود. بوتانول به دلیل نقطه جوش بالاتر و سرعت تبخیر کمتر در برخی سیستم های پوششی مورد استفاده قرار می گیرد.
حلال های کتونی
کتون ها Ketone Solvents دارای گروه کربونیل هستند و معمولا توانایی بالایی در حل کردن رزین ها و پلیمرها دارند. استون و متیل اتیل کتون MEK از شناخته شده ترین اعضای این خانواده هستند.
استون یکی از رایج ترین حلال صنعتی برای پاکسازی و حل کردن بسیاری از ترکیبات آلی محسوب می شود. نقطه جوش پایین و فشار بخار بالا باعث می شود به سرعت از سطح تبخیر شود. این ویژگی برای فرایندهای سریع مناسب است اما می تواند در پوشش های ضخیم باعث خشک شدن سریع سطحی شود.
MEK قدرت حل کنندگی مناسبی برای برخی رزین ها و پوشش ها دارد و نسبت به استون کمی کندتر تبخیر می شود. انتخاب بین این دو به ضخامت لایه، دمای محیط و نوع رزین بستگی دارد.
حلال های استری
استرها Ester Solvents از واکنش اسیدهای آلی با الکل ها تولید می شوند. اتیل استات، بوتیل استات و پروپیل استات از نمونه های پرکاربرد این گروه هستند.
ترکیب مناسب قدرت حلالیت، بوی قابل تشخیص و سرعت تبخیر کنترل شده باعث شده است این مواد در رنگ، لاک، جوهر و پوشش های صنعتی کاربرد زیادی داشته باشند. بوتیل استات نسبت به اتیل استات کندتر تبخیر می شود و برای افزایش زمان جریان پذیری پوشش مناسب تر است.
حلال های اتری و گلیکول اترها
اترها و Glycol Ethers گروه مهمی از حلال های صنعتی هستند که معمولا ویژگی های میانجی بین ترکیبات قطبی و غیر قطبی دارند. همین ساختار دوگانه باعث می شود بتوانند طیف گسترده ای از رزین ها و ترکیبات آلی را حل کنند.
گلیکول اترها به ویژه در رنگ های پایه آب اهمیت دارند زیرا می توانند به عنوان Coalescing Solvent به تشکیل فیلم یکنواخت کمک کنند. آنها همچنین در شوینده ها، جوهرها و پاک کننده های صنعتی استفاده می شوند.
| نوع حلال اکسیژن دار | نمونه | ویژگی اصلی | کاربرد |
|---|---|---|---|
| الکلی | ایزوپروپانول | قطبیت بالا و تبخیر مناسب | پاکسازی و الکترونیک |
| کتونی | استون | قدرت حلالیت بالا و تبخیر سریع | شستشو و رزین |
| کتونی | MEK | قدرت حل کنندگی بالا | پوشش و چسب |
| استری | اتیل استات | تبخیر نسبتا سریع | جوهر و رنگ |
| استری | بوتیل استات | تبخیر کنترل شده | پوشش صنعتی |
| گلیکول اتر | PGME | سازگاری با مواد قطبی و غیر قطبی | رنگ پایه آب و شوینده |
حلال های هالوژنه
حلال های هالوژنه Halogenated Solvents ترکیباتی هستند که در ساختمان آنها عناصر هالوژنی مانند کلر جایگزین بخشی از اتم های هیدروژن شده اند. دی کلرومتان، تری کلرواتیلن و پرکلرواتیلن نمونه هایی از این خانواده هستند.
این ترکیبات به دلیل قدرت چربی زدایی بالا و در بسیاری از موارد اشتعال پذیری کمتر از هیدروکربن های معمولی، سابقه طولانی در صنایع فلزی، الکترونیکی و شستشوی صنعتی دارند. تری کلرواتیلن زمانی یکی از مواد اصلی Vapor Degreasing برای چربی زدایی بخاری قطعات فلزی بود.
با وجود مزایای فنی، بسیاری از حلال های هالوژنه به دلیل مشکلات بهداشتی و زیست محیطی تحت محدودیت های شدید قرار گرفته اند. تماس طولانی مدت با برخی از آنها می تواند سیستم عصبی مرکزی، کبد و سایر اندام ها را تحت تاثیر قرار دهد.
مزیت فنی این گروه نباید موجب نادیده گرفتن سیستم تهویه، بازیافت بخارات، تجهیزات حفاظت فردی و حدود مجاز مواجهه شغلی شود. در طراحی کارخانه های جدید معمولا ابتدا امکان جایگزینی این مواد با گزینه های کم خطرتر بررسی می شود.
حلال های غیر آلی
حلال های غیر آلی Inorganic Solvents نسبت به حلال های آلی گروه محدودتری را تشکیل می دهند اما در صنایع شیمیایی، متالورژی، پالایش و آزمایشگاهی اهمیت زیادی دارند. آب شناخته شده ترین نمونه است، اما موادی مانند آمونیاک مایع و برخی نمک های مذاب نیز می توانند در شرایط خاص نقش حلال داشته باشند.
آمونیاک مایع در دما و فشار مناسب می تواند برخی ترکیبات معدنی و فلزی را حل کند. ویژگی دی الکتریک آن با آب متفاوت است و در برخی واکنش های ویژه به عنوان محیط واکنش استفاده می شود.
در متالورژی و الکتروشیمی نیز مذاب نمک هایی مانند کلریدها و فلورایدها می توانند به عنوان محیط یونی عمل کنند. چنین سیستم هایی در استخراج، پالایش و تولید برخی فلزات اهمیت دارند.
برخلاف بسیاری از حلال های آلی، عملکرد این گروه معمولا به رسانایی یونی، ثابت دی الکتریک، پایداری حرارتی و رفتار اسید و باز وابسته است.
حلال های پایه آب
حلال ها و سامانه های پایه آب Water-Based Systems با هدف کاهش مصرف VOC و افزایش ایمنی محیط کار توسعه یافته اند. در این سامانه ها، آب فاز اصلی را تشکیل می دهد اما ممکن است مقدار محدودی گلیکول اتر، الکل، سورفکتانت، عامل ترکننده و مواد کمکی نیز وجود داشته باشد.
توانایی بالای آب در حل کردن ترکیبات یونی به ثابت دی الکتریک زیاد و قطبیت بالای آن مربوط است. به همین دلیل بسیاری آب را مهم ترین حلال صنعتی می دانند. آب ارزان، در دسترس و غیر قابل اشتعال است، اما همیشه جایگزین مستقیم حلال آلی محسوب نمی شود.
آب نمی تواند به تنهایی بسیاری از گریس ها، روغن ها و رزین های غیر قطبی را حل کند. برای رفع این محدودیت از سورفکتانت ها استفاده می شود که با تشکیل میسل، مواد آب گریز را در محیط آبی پراکنده می کنند.
در سامانه های فلزی، استفاده از آب نیازمند کنترل خوردگی است. باقی ماندن رطوبت یا یون های محلول روی سطح می تواند احتمال خوردگی را افزایش دهد. بنابراین پاک کننده های پایه آب معمولا شامل مواد بازدارنده خوردگی، تنظیم کننده pH و مواد کمپلکس کننده هستند.
از نظر زیست محیطی نیز عبارت Water-Based به معنی بی خطر بودن کامل محصول نیست. نوع افزودنی ها، میزان COD، مواد فعال سطحی و ترکیبات کمکی باید هنگام ارزیابی پساب بررسی شوند.
| گروه | قدرت برای مواد قطبی | قدرت برای روغن و گریس | اشتعال پذیری | ملاحظه اصلی |
|---|---|---|---|---|
| آب خالص | بسیار زیاد | کم | ندارد | خوردگی و خشک شدن |
| محلول شوینده آبی | زیاد | متوسط تا زیاد | بسیار کم | کنترل پساب |
| امولسیون آبی | متوسط | زیاد | کم | پایداری امولسیون |
| حلال آلی | متغیر | معمولا زیاد | وابسته به ماده | VOC و ایمنی |
انواع حلال صنعتی بر اساس قطبیت
قطبیت یکی از بنیادی ترین مفاهیم در انتخاب حلال است. توزیع نامتقارن بار الکتریکی در مولکول، گشتاور دوقطبی و قابلیت ایجاد پیوند هیدروژنی تعیین می کند که حلال با چه موادی برهم کنش مطلوب تری داشته باشد.
با این حال تقسیم بندی ساده قطبی و غیر قطبی همیشه برای مهندسی فرمولاسیون کافی نیست. در محاسبات پیشرفته از پارامترهایی مانند Hansen Solubility Parameter استفاده می شود که انرژی برهم کنش را به نیروهای پراکندگی، قطبی و پیوند هیدروژنی تفکیک می کند.
حلال های قطبی
حلال های قطبی Polar Solvents دارای توزیع نامتقارن بار هستند و معمولا ثابت دی الکتریک بالاتری دارند. آب، متانول، اتانول، استون، استونیتریل و دی متیل فرمامید نمونه هایی از حلال های قطبی محسوب می شوند.
حلال های قطبی را می توان به دو گروه پروتیک و آپروتیک تقسیم کرد. حلال های پروتیک مانند آب و الکل ها قادر به دادن پیوند هیدروژنی هستند. حلال های آپروتیک قطبی مانند استون و DMF قطبیت بالایی دارند اما هیدروژن قابل اهدا در پیوند هیدروژنی ندارند.
این تفاوت در سرعت واکنش های شیمیایی اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل انتخاب حلال در سنتز شیمیایی فقط بر اساس حل شدن مواد اولیه انجام نمی شود و تاثیر آن بر مکانیسم واکنش نیز باید بررسی شود.
حلال های غیر قطبی
حلال های غیر قطبی Non-Polar Solvents گشتاور دوقطبی بسیار کمی دارند و برهم کنش اصلی میان مولکول های آنها از نوع نیروهای پراکندگی لاندن است.
هگزان، هپتان و بسیاری از هیدروکربن های نفتی در این گروه قرار می گیرند. این مواد برای حل کردن روغن ها، چربی ها، واکس ها، برخی پلیمرها و مواد هیدروکربنی مناسب هستند.
استفاده از حلال غیر قطبی برای حل کردن نمک های معدنی معمولا نتیجه مطلوبی ندارد زیرا انرژی لازم برای جدا کردن یون ها از شبکه بلوری تامین نمی شود.
| دسته | نمونه | قابلیت پیوند هیدروژنی | مواد مناسب برای حل شدن |
|---|---|---|---|
| قطبی پروتیک | آب، اتانول | بالا | نمک ها و مواد قطبی |
| قطبی آپروتیک | استون، DMF | متوسط تا بالا | رزین ها و ترکیبات آلی قطبی |
| کم قطب | اتیل استات | محدود | رزین ها و ترکیبات آلی |
| غیر قطبی | هگزان، هپتان | بسیار کم | روغن، گریس و واکس |
کاربرد حلال های صنعتی
کاربرد حلال های صنعتی فقط به رقیق کردن رنگ محدود نمی شود و در بسیاری از فرایندها حلال مستقیما بر انتقال جرم، کیفیت سطح، نرخ واکنش و راندمان تولید تاثیر می گذارد. نوع حلال مورد استفاده در هر کاربرد با توجه به ماده هدف، شرایط فرایند و محدودیت های ایمنی تعیین می شود.
- تولید و رقیق سازی رنگ و پوشش صنعتی
- تولید رزین های پلیمری
- فرمولاسیون چسب
- تولید جوهر چاپ
- چربی زدایی قطعات فلزی
- شستشوی تجهیزات تولید
- پاکسازی قطعات الکترونیکی
- استخراج روغن های گیاهی
- تولید محصولات دارویی
- سنتز ترکیبات شیمیایی
- استخراج مواد موثره
- تولید لاستیک و محصولات پلیمری
- ساخت مواد شوینده صنعتی
- تولید واکس و پولیش
- صنایع نساجی و چاپ پارچه
- صنایع نفت، گاز و پتروشیمی
- آماده سازی سطح پیش از رنگ آمیزی
- حذف رزین و چسب از تجهیزات
- تمیزکاری ابزارهای ماشین کاری
- کنترل ویسکوزیته پوشش ها
- کنترل زمان خشک شدن رنگ
- تولید مواد آرایشی و بهداشتی
- فرایندهای کروماتوگرافی و آزمایشگاهی

برای انتخاب حلال صنعتی به چه عواملی توجه کنیم؟
انتخاب حلال صنعتی یک مسئله چند متغیره است و استفاده از ماده ای که صرفا قدرت حل کنندگی بالایی دارد، الزاما بهترین تصمیم نیست. حلال باید در محدوده عملیاتی کارخانه عملکرد پایدار داشته باشد و از نظر ایمنی، اقتصادی و زیست محیطی نیز قابل قبول باشد.
- ماهیت شیمیایی ماده حل شونده
- قطبیت حلال
- پارامتر حلالیت Hansen
- ثابت دی الکتریک
- نقطه جوش
- فشار بخار
- سرعت تبخیر Evaporation Rate
- نقطه اشتعال Flash Point
- دمای خود اشتعالی
- ویسکوزیته
- کشش سطحی
- دانسیته
- قابلیت امتزاج با آب
- توانایی تشکیل آزئوتروپ
- پایداری شیمیایی
- خورندگی
- سازگاری با فلزات
- سازگاری با پلیمرها و آب بندها
- تاثیر بر رزین و پوشش
- سمیت استنشاقی
- سمیت پوستی
- حدود مواجهه شغلی
- مقدار VOC
- قابلیت بازیافت
- هزینه خرید
- هزینه بازیابی و دفع
- خطر آتش سوزی
- الزامات تهویه
- شرایط نگهداری و انبارش
- اثرات زیست محیطی
- سرعت خشک شدن مورد نیاز محصول
حلال صنعتی بخش پنهان اما بسیار تعیین کننده بسیاری از فرایندهای تولیدی است و عملکرد آن را باید بر اساس ساختار مولکولی، قطبیت، قدرت حل کنندگی، نقطه جوش، فشار بخار، سرعت تبخیر، سمیت و رفتار اشتعال ارزیابی کرد. هیدروکربن های آلیفاتیک و آروماتیک برای بسیاری از روغن ها، رزین ها و ترکیبات غیر قطبی مناسب هستند، در حالی که الکل ها، کتون ها، استرها و گلیکول اترها دامنه وسیع تری از سیستم های قطبی را پوشش می دهند. حلال های هالوژنه قدرت چربی زدایی بالایی دارند اما محدودیت های بهداشتی و زیست محیطی استفاده از آنها را کاهش داده است و سامانه های پایه آب نیز به عنوان گزینه ای برای کاهش VOC توسعه یافته اند. بنابراین نمی توان یک ماده مشخص را در تمام شرایط قوی ترین حلال صنعتی یا بهترین گزینه دانست؛ بلکه حلال مناسب باید بر اساس ماده هدف، فرایند، تجهیزات و الزامات ایمنی انتخاب شود. حتی رایج ترین حلال صنعتی نیز ممکن است در یک کاربرد خاص انتخاب مناسبی نباشد. مهندسی صحیح حلال زمانی انجام می شود که قدرت حلالیت، سرعت فرایند، ایمنی کارکنان، عمر تجهیزات و هزینه نهایی به صورت همزمان بررسی شوند.
سوالات متداول
آب، اتانول، ایزوپروپانول، استون، هگزان، تولوئن، زایلن، اتیل استات و برخی گلیکول اترها از رایج ترین حلال های صنعتی محسوب می شوند.
آب به دلیل قطبیت بالا، دسترسی گسترده، قیمت پایین و کاربرد در تعداد زیادی از فرایندهای شیمیایی و صنعتی معمولا مهم ترین حلال صنعتی شناخته می شود.
برای عنوان مهمترین حلال صنعتی پس از اب نمی توان یک ماده واحد تعیین کرد، اما اتانول، استون و برخی هیدروکربن ها بسته به صنعت از پرمصرف ترین گزینه ها هستند.
تعریف واحدی برای قوی ترین حلال صنعتی وجود ندارد؛ قدرت حلال به نوع ماده حل شونده وابسته است و حلالی که برای یک رزین بسیار قوی است ممکن است برای ماده دیگری عملکرد ضعیفی داشته باشد.
قدرت حلالیت به قطبیت، نیروهای بین مولکولی، دما، ساختار مولکولی، پارامتر حلالیت و توانایی تشکیل پیوند هیدروژنی میان حلال و ماده حل شونده وابسته است.
Flash Point مشخص می کند بخار حلال در چه دمایی قابلیت اشتعال پیدا می کند و یکی از مهم ترین پارامترهای ارزیابی ریسک آتش سوزی، انبارداری و طراحی تهویه محسوب می شود.
سرعت تبخیر تعیین می کند حلال چه مدت روی سطح باقی بماند؛ تبخیر بیش از حد سریع می تواند عیوب پوشش ایجاد کند و تبخیر بسیار کند نیز زمان خشک شدن و چرخه تولید را افزایش می دهد.

