پوسته اکسیدی چگونه روی فلزات تشکیل می شود؟

دسترسی سریع به محتوای این مطلب
پوسته اکسیدی لایه ای است که در اثر واکنش فلزات با اکسیژن و حرارت بالا روی سطح آن ها تشکیل می شود و معمولا در فرآیندهایی مانند نورد گرم، عملیات حرارتی و جوشکاری دیده می شود. این لایه اگرچه در برخی شرایط می تواند تا حدی از فلز محافظت کند، اما در بسیاری از صنایع به عنوان یک عامل مخرب شناخته می شود؛ زیرا کیفیت سطح، قابلیت رنگ آمیزی و چسبندگی پوشش ها را کاهش می دهد. به همین دلیل، شناخت نحوه تشکیل و آنالیز پوسته اکسیدی برای تولیدکنندگان فولاد و صنایع فلزی اهمیت زیادی دارد.
نوع فلز، دمای فرآیند، مدت زمان قرارگیری در معرض حرارت و شرایط محیطی از مهم ترین عواملی هستند که بر میزان تشکیل پوسته اکسیدی تاثیر می گذارند. همچنین وجود این لایه می تواند روی کیفیت نهایی محصولات فولادی و حتی قیمت آهن در بازار اثرگذار باشد؛ زیرا حذف یا کنترل آن نیازمند فرآیندهای اضافی و هزینه بر است. از طرف دیگر، در سال های اخیر توجه به صادرات پوسته اکسیدی نیز افزایش یافته و این ماده در برخی صنایع به عنوان ماده اولیه مورد استفاده قرار می گیرد. در ادامه مقاله، به بررسی کامل نحوه تشکیل پوسته اکسیدی، انواع آن و روش های کنترل و حذف این لایه می پردازیم.
پوسته اکسیدی چیست؟
پوسته اکسیدی لایه ای ترکیبی از اکسیدهای فلزی است که در اثر واکنش مستقیم سطح فلز با اکسیژن، بخار آب یا سایر گازهای اکسیدکننده در دماهای بالا تشکیل می شود. این پدیده بیشتر در فرآیندهایی مانند نورد گرم، ریخته گری، فورجینگ، عملیات حرارتی و جوشکاری فولاد مشاهده می شود. در فولادها، این لایه عمدتا از ترکیبات مختلف اکسید آهن تشکیل شده و ساختاری چند لایه دارد که شامل اکسیدهای FeO ،Fe3O4 و Fe2O3 است. هر یک از این ترکیبات در محدوده دمایی مشخصی ایجاد می شوند و ویژگی های فیزیکی و شیمیایی متفاوتی دارند.
در پاسخ به این سوال که اکسید آهن چیست باید گفت اکسید آهن نوعی ترکیب شیمیایی حاصل از واکنش آهن با اکسیژن است که به شکل های مختلفی در طبیعت و صنایع دیده می شود. این ترکیبات می توانند به رنگ های سیاه، قرمز یا قهوه ای ظاهر شوند و بسته به شرایط تشکیل، خواص متفاوتی داشته باشند. در خطوط تولید فولاد، تشکیل اکسید آهن روی سطح ورق یا شمش باعث ایجاد پوسته های سخت و شکننده ای می شود که معمولا قبل از ادامه فرآیند تولید باید حذف شوند.
پوسته اکسیدی از نظر متالورژیکی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ضخامت، چسبندگی و نوع ترکیبات آن می تواند بر کیفیت سطح، دقت ابعادی و خواص مکانیکی محصول نهایی تاثیر بگذارد. به همین دلیل در صنایع فولاد، فرآیندهایی مانند اسیدشویی، شات بلاست و برس زنی برای حذف این لایه انجام می شود. در عین حال، بخشی از این لایه ها به عنوان ضایعات پوسته اکسیدی جمع آوری شده و در صنایع مختلف مانند تولید رنگدانه های صنعتی، سیمان، فروآلیاژها و حتی بازیافت آهن مورد استفاده قرار می گیرند.
از دیدگاه صنعتی، پوسته اکسیدی تنها یک ضایعه ساده نیست؛ بلکه ماده ای با ارزش اقتصادی محسوب می شود. ترکیب شیمیایی این ضایعات معمولا درصد بالایی از آهن دارد و به همین دلیل در برخی کارخانه ها مجددا وارد چرخه تولید می شود. کنترل تشکیل این لایه و مدیریت ضایعات پوسته اکسیدی نقش مهمی در کاهش پرت مواد اولیه، افزایش راندمان تولید و بهبود کیفیت محصولات فولادی دارد.

پوسته اکسیدی چگونه تشکیل می شود؟
تشکیل پوسته اکسیدی زمانی آغاز می شود که سطح فلز، به ویژه فولاد، در معرض حرارت بالا و محیط حاوی اکسیژن قرار بگیرد. در چنین شرایطی، سطح فولاد به صورت مستقیم با اکسیژن هوا، بخار آب یا گازهای اکسیدکننده موجود در کوره واکنش می دهد و لایه ای تیره، سخت و شکننده روی آن ایجاد می شود. پوسته اکسیدی به انگلیسی با عنوان پوسته اکسیدی (Mill Scale) شناخته می شود و در صنایع فولادی بیشتر به عنوان ضایعه یا پسماند اکسیدی فرآیند نورد گرم در نظر گرفته می شود.
روند تشکیل این لایه به صورت مرحله ای اتفاق می افتد. ابتدا با بالا رفتن دمای فولاد، سرعت واکنش آهن با اکسیژن افزایش پیدا می کند. اکسیژن از محیط بیرونی به سطح فلز می رسد و همزمان اتم های آهن از لایه های نزدیک به سطح، وارد واکنش می شوند. نتیجه این واکنش، تشکیل ترکیبات مختلف اکسید آهن روی سطح فولاد است. در دماهای بالا، این لایه معمولا ساختاری چند بخشی پیدا می کند و از اکسیدهایی مانند FeO، Fe3O4 و Fe2O3 تشکیل می شود.
در مرحله بعد، با ادامه حرارت دهی و افزایش زمان ماند فلز در کوره یا خط نورد، ضخامت پوسته بیشتر می شود. لایه های داخلی معمولا چسبندگی بیشتری به سطح فولاد دارند، اما لایه های بیرونی به دلیل اختلاف انبساط حرارتی، فشار غلتک ها و تغییرات سریع دما، ترک می خورند یا از سطح جدا می شوند. به همین دلیل در فرآیند نورد گرم، بخشی از پوسته اکسیدی هنگام عبور شمش، تختال یا ورق از میان غلتک ها می ریزد و بخشی دیگر روی سطح باقی می ماند.
میزان تشکیل پوسته اکسیدی به عواملی مانند دمای کوره، مدت زمان حرارت دهی، ترکیب شیمیایی فولاد، میزان اکسیژن محیط و سرعت سرد شدن بستگی دارد. اگر دما بیش از حد بالا باشد یا فولاد زمان زیادی در معرض حرارت قرار بگیرد، ضخامت این لایه افزایش می یابد و جدا کردن آن سخت تر می شود. به همین دلیل، کنترل شرایط حرارتی در خطوط تولید فولاد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا پوسته اکسیدی ضخیم می تواند کیفیت سطح، دقت ابعادی، قابلیت رنگ پذیری و چسبندگی پوشش های بعدی را کاهش دهد.

عوامل موثر در تشکیل پوسته اکسیدی
تشکیل پوسته اکسیدی تحت تاثیر مجموعه ای از عوامل حرارتی، محیطی و متالورژیکی قرار دارد. هرچه شرایط برای واکنش آهن با اکسیژن مناسب تر باشد، سرعت تشکیل این لایه نیز افزایش پیدا می کند. در صنایع فولاد، شناخت این عوامل اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کنترل آن ها می تواند از افزایش ضخامت پوسته، افت کیفیت سطح و افزایش ضایعات جلوگیری کند. در ادامه، در می یابیم، مهم ترین عوامل موثر در تسریع و تشکیل پوسته اکسیدی چیست:
دما
دما مهم ترین عامل در تشکیل پوسته اکسیدی است. با افزایش دمای فلز، سرعت واکنش شیمیایی بین آهن و اکسیژن بیشتر می شود و لایه اکسیدی با سرعت بالاتری روی سطح تشکیل می گردد. در فرآیندهایی مانند نورد گرم و عملیات حرارتی که دمای فولاد به چند صد درجه سانتی گراد می رسد، تشکیل پوسته اکسیدی تقریبا اجتناب ناپذیر است. همچنین در دماهای بسیار بالا، ضخامت پوسته افزایش یافته و لایه های اکسیدی متراکم تری ایجاد می شوند.
زمان تماس با هوا
هرچه فلز مدت زمان بیشتری در معرض هوا یا محیط حاوی اکسیژن قرار داشته باشد، میزان اکسیداسیون سطح نیز بیشتر می شود. در خطوط تولید فولاد، اگر زمان ماند قطعه در کوره یا محیط گرم طولانی شود، لایه اکسیدی ضخیم تر و چسبنده تر خواهد شد. به همین دلیل در بسیاری از فرآیندهای صنعتی تلاش می شود زمان تماس فولاد داغ با هوای آزاد کاهش پیدا کند تا تشکیل پوسته اکسیدی کنترل شود.
نوع فلز
ترکیب شیمیایی و نوع فلز نیز تاثیر مستقیمی بر میزان تشکیل پوسته اکسیدی دارد. فولادهای کربنی معمولا سریع تر دچار اکسیداسیون می شوند، در حالی که برخی فولادهای آلیاژی و فولادهای ضد زنگ به دلیل وجود عناصری مانند کروم، نیکل یا سیلیکون مقاومت بیشتری در برابر اکسید شدن دارند. این عناصر می توانند لایه های محافظ پایدارتری روی سطح ایجاد کنند و سرعت تشکیل پوسته را کاهش دهند.
محیط
شرایط محیطی مانند میزان اکسیژن، رطوبت، بخار آب و نوع گازهای موجود در محیط نیز بر تشکیل پوسته اکسیدی تاثیرگذار هستند. وجود بخار آب و گازهای اکسیدکننده در کوره می تواند شدت اکسیداسیون را افزایش دهد. همچنین در محیط های مرطوب یا دارای ترکیبات خورنده، واکنش های سطحی سریع تر انجام می شوند و لایه اکسیدی با سرعت بیشتری تشکیل می شود. به همین دلیل، کنترل اتمسفر کوره و شرایط محیطی در صنایع فولادی اهمیت بالایی دارد.

انواع پوسته اکسیدی
پوسته اکسیدی بسته به نوع محصول فولادی، دمای فرآیند و شرایط تولید، شکل و ویژگی های متفاوتی پیدا می کند. در صنایع فولاد، این لایه اکسیدی می تواند روی سطح شمش، ورق، میلگرد و سایر محصولات نوردی تشکیل شود و هر نوع آن از نظر ضخامت، میزان چسبندگی، ترکیب شیمیایی و روش جداسازی تفاوت هایی دارد. شناخت انواع پوسته اکسیدی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نوع این لایه می تواند روی کیفیت نهایی محصول، فرآیند اسیدشویی و حتی بازیافت ضایعات فولادی تاثیر بگذارد.
در فرآیندهای نورد گرم و عملیات حرارتی، شرایط دمایی و مدت زمان تماس فلز با اکسیژن باعث ایجاد پوسته هایی با ساختارهای مختلف می شود. برخی از این پوسته ها به صورت ورقه ای و شکننده هستند و برخی دیگر به شکل لایه های متراکم و چسبنده روی سطح باقی می مانند. در ادامه، رایج ترین انواع پوسته اکسیدی در صنایع فولاد را بررسی می کنیم.
| ویژگی | پوسته اکسیدی پولکی | پوسته اکسیدی شمش | پوسته اکسیدی میلگرد (نورد گرم) |
|---|---|---|---|
| محل تشکیل | ورق و محصولات نورد گرم | سطح شمش و تختال | خط نورد گرم میلگرد |
| ویژگی ظاهری | ورقه ای، شکننده و پوسته پوسته | متراکم و ضخیم | تیره و نسبتا نازک |
| ضخامت | متوسط | زیاد | کم تا متوسط |
| میزان چسبندگی | نسبتا کم | بالا | متوسط |
| نحوه جدا شدن | به راحتی در اثر فشار و نورد جدا می شود | جداسازی دشوارتر و نیازمند پوسته زدایی قوی | بخشی هنگام نورد جدا می شود |
| تاثیر بر کیفیت محصول | ایجاد عیب سطحی روی ورق | کاهش کیفیت نهایی محصولات نوردی | تاثیر بر پوشش دهی و گالوانیزه |
| روش های حذف | واترجت، برس زنی، اسیدشویی | پوسته زدایی با آب فشار قوی | شات بلاست و اسیدشویی |
| ارزش بازیافتی | بالا | بالا | بالا |
| میزان تولید در خطوط فولاد | متوسط | کمتر اما حجیم تر | بسیار زیاد در خطوط میلگرد |
پوسته اکسیدی پولکی
پوسته اکسیدی پولکی یکی از رایج ترین انواع پوسته های اکسیدی در خطوط نورد گرم است که ظاهری لایه لایه، شکننده و ورقه ای دارد. این نوع پوسته معمولا زمانی ایجاد می شود که سطح فولاد در دمای بالا قرار گرفته و سپس تحت فشار غلتک های نورد یا شوک حرارتی قرار بگیرد. در نتیجه، لایه اکسیدی ترک خورده و به صورت پولک های ریز یا درشت از سطح جدا می شود. رنگ این پوسته معمولا خاکستری تیره تا سیاه است و درصد بالایی از اکسید آهن در آن وجود دارد.
پوسته اکسیدی پولکی بیشتر روی ورق های فولادی، تختال ها و محصولات نورد گرم دیده می شود. در فرآیند تولید، زمانی که ورق از کوره وارد قفسه های نورد می شود، اختلاف دمای سطح و فشار مکانیکی باعث پوسته پوسته شدن لایه اکسیدی می گردد. این ضایعات معمولا در اطراف خطوط نورد جمع آوری می شوند و در بسیاری از کارخانه ها دوباره بازیافت می شوند؛ زیرا هنوز مقدار قابل توجهی آهن در آن ها وجود دارد.
از نظر صنعتی، این نوع پوسته اگر به موقع حذف نشود می تواند کیفیت سطح محصول را کاهش دهد. باقی ماندن پوسته پولکی روی سطح ورق ممکن است باعث ایجاد عیب های سطحی، کاهش کیفیت رنگ پذیری و ضعف در پوشش دهی شود. به همین دلیل در خطوط تولید فولاد از تجهیزاتی مانند واترجت فشار قوی، برس های مکانیکی و اسیدشویی برای حذف این لایه استفاده می شود.
پوسته اکسیدی شمش
پوسته اکسیدی شمش روی سطح شمش های فولادی در مراحل ریخته گری مداوم، پیش گرم و انتقال به کوره تشکیل می شود. این نوع پوسته معمولا ضخیم تر و متراکم تر از پوسته های ایجاد شده روی ورق یا میلگرد است؛ زیرا شمش ها مدت زمان بیشتری در معرض حرارت بالا قرار دارند. در این شرایط، واکنش آهن با اکسیژن به صورت پیوسته ادامه پیدا می کند و لایه های اکسیدی عمیق تری روی سطح شمش شکل می گیرند.
در بسیاری از کارخانه های فولادسازی، شمش قبل از ورود به خط نورد در کوره های پیش گرم قرار می گیرد تا به دمای مناسب برای تغییر شکل برسد. این مرحله یکی از اصلی ترین زمان های تشکیل پوسته اکسیدی شمش است. هرچه دمای کوره بالاتر باشد یا زمان ماند شمش در کوره افزایش پیدا کند، ضخامت این لایه نیز بیشتر خواهد شد. پوسته های ایجاد شده روی شمش معمولا چسبندگی بالایی دارند و جدا کردن آن ها دشوارتر است.
وجود پوسته اکسیدی روی شمش می تواند روی کیفیت نهایی محصولات نوردی تاثیر بگذارد. اگر این لایه قبل از نورد به خوبی حذف نشود، ممکن است وارد سطح محصول نهایی شده و عیب هایی مانند ترک سطحی، حفره یا ناهمواری ایجاد کند. به همین دلیل، در بسیاری از خطوط تولید از سیستم های پوسته زدایی با آب فشار قوی استفاده می شود تا سطح شمش قبل از نورد تمیز شود.
پوسته اکسیدی میلگرد (نورد گرم)
پوسته اکسیدی میلگرد در فرآیند نورد گرم میلگرد تشکیل می شود و یکی از متداول ترین ضایعات سطحی در کارخانه های تولید میلگرد است. زمانی که شمش فولادی در دمای بالا وارد خط نورد می شود و از میان قفسه های نورد عبور می کند، سطح آن به شدت در معرض اکسیداسیون قرار می گیرد. در نتیجه، لایه ای از اکسید آهن روی سطح میلگرد تشکیل می شود که با ادامه فرآیند، بخشی از آن جدا شده و بخشی دیگر روی سطح باقی می ماند.
این نوع پوسته معمولا نسبت به پوسته شمش نازک تر است، اما به دلیل سرعت بالای نورد و تماس مداوم با هوا، به مقدار زیادی تولید می شود. سطح میلگردهای نورد گرم اغلب دارای رنگ تیره یا مات است که بخش زیادی از آن مربوط به همین لایه اکسیدی است. ضخامت پوسته اکسیدی میلگرد به عواملی مانند دمای نورد، سرعت خط تولید، ترکیب فولاد و شرایط خنک کاری بستگی دارد.
در برخی کاربردها، باقی ماندن مقدار کمی از پوسته اکسیدی روی میلگرد مشکلی ایجاد نمی کند، اما در مواردی مانند گالوانیزه کردن یا پوشش دهی صنعتی، سطح میلگرد باید کاملا تمیز و عاری از اکسید باشد. به همین دلیل، در بسیاری از کارخانه ها فرآیندهایی مانند شات بلاست یا اسیدشویی برای پاکسازی سطح میلگرد انجام می شود. همچنین ضایعات حاصل از این پوسته ها به دلیل داشتن درصد بالای آهن، قابلیت بازیافت و استفاده مجدد در صنایع مختلف را دارند.

کاربرد پوسته اکسیدی
اگرچه پوسته اکسیدی در صنایع فولاد به عنوان ضایعه جانبی فرآیند نورد گرم شناخته می شود، اما به دلیل داشتن درصد بالای اکسید آهن، در بسیاری از صنایع کاربردهای مختلفی دارد. امروزه بخش زیادی از این ضایعات جمع آوری و بازیافت می شوند تا دوباره در چرخه تولید مورد استفاده قرار گیرند. کاربرد پوسته اکسید در صنایع مختلف باعث شده این ماده تنها یک پسماند ساده نباشد و ارزش اقتصادی قابل توجهی پیدا کند.
- استفاده در صنایع فولادسازی و بازیافت آهن
- تولید فروآلیاژها و مواد اولیه متالورژی
- استفاده در کارخانه های سیمان به عنوان ماده افزودنی
- تولید رنگدانه های صنعتی و اکسید آهن
- کاربرد در ساخت لنت ترمز و مواد اصطکاکی
- استفاده در صنایع شیمیایی و تولید ترکیبات آهن
- مصرف در فرآیند سینترینگ و آگلومراسیون فولاد
- استفاده در برخی پوشش های ضد خوردگی صنعتی
- بازیافت مجدد در کوره های ذوب فولاد
- استفاده در تولید بتن های سنگین و مصالح خاص صنعتی
مزایا و معایب پوسته اکسیدی
پوسته اکسیدی با وجود اینکه در بسیاری از فرآیندهای فولادی یک ضایعه محسوب می شود، اما دارای ویژگی هایی است که هم می تواند مزیت صنعتی ایجاد کند و هم مشکلاتی برای تولیدکنندگان به وجود آورد. تاثیر این لایه به شرایط تولید، نوع محصول و نحوه استفاده از فلز بستگی دارد. در برخی صنایع، بازیافت پوسته اکسیدی ارزش اقتصادی بالایی دارد و در مقابل، باقی ماندن آن روی سطح فولاد می تواند کیفیت محصول را کاهش دهد.

مزایای پوسته اکسیدی
- دارای درصد بالای آهن و قابلیت بازیافت مجدد
- استفاده به عنوان ماده اولیه در صنایع فولاد و سیمان
- کاهش بخشی از پرت مواد در فرآیند تولید فولاد
- کاربرد در تولید رنگدانه های صنعتی اکسید آهن
- ارزش اقتصادی مناسب در بازار ضایعات فلزی
- قابلیت استفاده در فرآیندهای متالورژی و فروآلیاژها
- امکان استفاده در برخی پوشش ها و ترکیبات مقاوم صنعتی
معایب پوسته اکسیدی
- کاهش کیفیت سطح محصولات فولادی
- ایجاد مشکل در رنگ آمیزی و پوشش دهی فلزات
- کاهش چسبندگی پوشش های گالوانیزه یا رنگ صنعتی
- احتمال ایجاد ترک و عیوب سطحی در نورد
- افزایش هزینه های اسیدشویی و تمیزکاری سطح
- ایجاد سایش در تجهیزات و غلتک های صنعتی
- افزایش میزان ضایعات و افت کیفیت در تولید فولاد
پوسته اکسیدی یکی از مهم ترین پدیده های سطحی در صنایع فولاد و نورد گرم است که در اثر واکنش فلز با اکسیژن و حرارت بالا تشکیل می شود. این لایه اگرچه به عنوان ضایعه جانبی شناخته می شود، اما به دلیل داشتن مقدار بالای اکسید آهن، در صنایع مختلف ارزش بازیافتی و کاربرد صنعتی قابل توجهی دارد. نوع فلز، دما، زمان تماس با هوا و شرایط محیطی از مهم ترین عوامل موثر در تشکیل این لایه هستند و کنترل آن ها نقش مهمی در کیفیت نهایی محصولات فولادی دارد.
در این مقاله با انواع پوسته اکسیدی، نحوه تشکیل، کاربردها و مزایا و معایب آن آشنا شدیم. شناخت دقیق این لایه و روش های کنترل یا حذف آن می تواند باعث کاهش ضایعات، افزایش کیفیت سطح محصولات و بهبود راندمان خطوط تولید شود. همچنین بازیافت پوسته اکسیدی و استفاده مجدد از آن در صنایع فولاد، سیمان و متالورژی، اهمیت اقتصادی این ماده را بیش از پیش افزایش داده است.
سوالات متداول
پوسته اکسیدی زمانی تشکیل می شود که سطح فلز در دمای بالا با اکسیژن هوا واکنش دهد. این واکنش باعث ایجاد لایه ای از اکسیدهای فلزی روی سطح فولاد یا سایر فلزات می شود که معمولا در نورد گرم و عملیات حرارتی دیده می شود.
عواملی مانند دما، مدت زمان تماس فلز با هوا، نوع فلز و شرایط محیطی در تشکیل پوسته اکسیدی تاثیر دارند. هرچه دما و میزان تماس با اکسیژن بیشتر باشد، سرعت تشکیل این لایه نیز افزایش پیدا می کند.
بله، دما مهم ترین عامل در ایجاد پوسته اکسیدی است. با افزایش دمای فلز، واکنش آهن با اکسیژن سریع تر انجام می شود و ضخامت لایه اکسیدی نیز بیشتر خواهد شد.
پوسته اکسیدی به انواع مختلفی مانند پوسته اکسیدی پولکی، پوسته اکسیدی شمش و پوسته اکسیدی میلگرد تقسیم می شود. هر نوع بسته به فرآیند تولید و شرایط حرارتی، ویژگی ها و ضخامت متفاوتی دارد.
در بسیاری از موارد بله؛ زیرا می تواند کیفیت سطح فلز را کاهش دهد و مشکلاتی در رنگ آمیزی، گالوانیزه کردن و پوشش دهی ایجاد کند. همچنین باقی ماندن این لایه ممکن است باعث ایجاد عیب های سطحی در محصولات فولادی شود.
پوسته اکسیدی به دلیل داشتن درصد بالای اکسید آهن، در صنایع فولاد، سیمان، متالورژی و تولید رنگدانه های صنعتی کاربرد دارد. بخش زیادی از این ضایعات دوباره بازیافت شده و به چرخه تولید باز می گردد.
از مزایای آن می توان به قابلیت بازیافت و استفاده مجدد در صنایع مختلف اشاره کرد. در مقابل، کاهش کیفیت سطح فولاد، افزایش هزینه های تمیزکاری و ایجاد مشکلات در پوشش دهی از مهم ترین معایب آن هستند.
کنترل دمای کوره، کاهش زمان تماس فلز با هوا و تنظیم اتمسفر کوره از مهم ترین روش های کاهش تشکیل پوسته اکسیدی هستند. همچنین برای حذف این لایه از روش هایی مانند اسیدشویی، شات بلاست و واترجت فشار قوی استفاده می شود.

