فناوری پرد چیست و چه نقشی در تولید آهن اسفنجی دارد؟

16 ساعت پیش38بازدید0دیدگاه5امتیاز (1 رای)
فناوری پرد

فناوری پرد یکی از روش های نوین احیای مستقیم سنگ آهن است که با استفاده از گازهای احیاکننده، اکسیژن موجود در اکسیدهای آهن را بدون ذوب کامل ماده اولیه حذف می کند. این فناوری با هدف بهبود بهره وری انرژی، افزایش ظرفیت تولید و توسعه دانش فنی بومی در صنعت فولاد ایران شکل گرفته است. در این فرایند، کنترل ترکیب گاز احیا، دمای کوره و بازیافت انرژی حرارتی نقش مهمی در کیفیت محصول نهایی دارد. استفاده از فناوری پرد می تواند وابستگی واحدهای فولادسازی به فناوری خارجی را کاهش دهد و با بهینه سازی مصرف مواد اولیه و انرژی، بر هزینه تولید و قیمت آهن کیلویی تاثیر بگذارد. البته عملکرد اقتصادی این روش به عواملی مانند کیفیت گندله، قیمت گاز طبیعی و ظرفیت واقعی تولید وابسته است. در ادامه این مقاله از مرکزآهن، ساختار فنی، نحوه عملکرد، تجهیزات، مزایا، محدودیت ها و نقش فناوری پرد در آینده صنعت فولاد ایران را بررسی می کنیم.

فناوری پرد (PERED) چیست؟

فناوری PERED مخفف Persian Reduction است و به عنوان یک فرایند احیای مستقیم گازی (Gas-Based Direct Reduction) با دانش فنی توسعه یافته در ایران شناخته می شود. این فناوری توسط شرکت مهندسی معادن و فلزات (MME) توسعه یافته و از نظر اصول ترمودینامیکی در گروه فرایندهای احیای مستقیم مبتنی بر کوره شفت عمودی قرار می گیرد. در تکنولوژی پرد، گندله های اکسیدی از بالای کوره وارد شده و تحت نیروی گرانش به سمت پایین حرکت می کنند. همزمان، گازهای احیاکننده شامل هیدروژن و مونوکسید کربن در جهت مخالف جریان گندله ها حرکت می کنند تا اکسیژن اکسیدهای آهن از طریق واکنش های گاز و جامد حذف شود. طراحی این سیستم بر مدیریت انتقال جرم، انتقال حرارت و توزیع یکنواخت گاز در بستر متحرک استوار است. در روش احیای مستقیم پرد، کنترل نسبت هیدروژن به مونوکسید کربن، میزان گاز بازیافتی و فشار عملیاتی برای دستیابی به درجه فلزی شدن مناسب اهمیت دارد. محصول نهایی، آهن اسفنجی با ساختاری متخلخل است که می تواند به عنوان خوراک فلزی کوره های قوس الکتریکی استفاده شود.

عملکرد فناوری پرد چگونه است؟
عملکرد فناوری پرد چگونه است؟

عملکرد فناوری پرد چگونه است؟

عملکرد فناوری پرد با آماده سازی گاز احیاکننده آغاز می شود. ابتدا گاز طبیعی پس از کنترل ترکیب و حذف ناخالصی های مضر، با بخشی از گاز بازیافتی خروجی کوره مخلوط می شود. این جریان پس از پیش گرمایش وارد ریفرمر کاتالیستی (Catalytic Reformer) می شود تا متان از طریق واکنش با بخار آب و دی اکسید کربن به هیدروژن و مونوکسید کربن تبدیل شود. واکنش های ریفرمینگ عمدتا گرماگیر هستند و به تامین انرژی حرارتی نیاز دارند. گاز تولید شده پس از تنظیم دما و ترکیب، وارد راکتور احیای آهن اسفنجی می شود. گندله های آهن نیز از قسمت فوقانی وارد بستر شده و با گاز داغ تماس پیدا می کنند. در این مرحله، نسبت گاز احیاکننده به گندله، نفوذپذیری بستر و مدت تماس میان دو فاز، سرعت واکنش را تعیین می کنند. کنترل مناسب این شرایط از تشکیل نواحی کم احیا و افزایش غیریکنواخت دمای کوره جلوگیری می کند.

در مرحله احیا، اکسید آهن طی واکنش های متوالی به آهن فلزی تبدیل می شود. مسیر معمول شامل تبدیل هماتیت به مگنتیت، سپس وستیت و در نهایت آهن فلزی است. در واکنش با هیدروژن، بخار آب و در واکنش با مونوکسید کربن، دی اکسید کربن تشکیل می شود. گاز خروجی قسمت بالای کوره پس از غبارگیری، سرمایش و جداسازی بخشی از رطوبت، مجددا وارد مدار فرایندی می شود. بخشی از این گاز نیز برای تامین انرژی حرارتی مورد استفاده قرار می گیرد. میزان بازیافت گاز و مصرف ویژه سوخت در هزینه تمام شده محصول تاثیر دارند و می توانند یکی از عوامل موثر بر قیمت آهن اسفنجی باشند. پس از تکمیل واکنش، محصول در واحدهای متداول تولید آهن اسفنجی سرد، با جریان گاز مناسب خنک شده و از پایین کوره تخلیه می شود. تنظیم شرایط سرمایش برای کاهش اکسیداسیون مجدد و حفظ کیفیت محصول ضروری است.

نقش فناوری پرد در تولید آهن اسفنجی

تولید آهن اسفنجی به روش پرد بر حذف اکسیژن از گندله در حالت جامد و افزایش سهم آهن فلزی استوار است. برخلاف کوره بلند که محصول اصلی آن چدن مذاب است، در این فرایند تبدیل اکسیدهای آهن در دماهای پایین تر از نقطه ذوب آهن انجام می شود. یکی از مهم ترین شاخص های کنترل کیفیت، درجه فلزی شدن (Metallization) است که نسبت جرم آهن فلزی به آهن کل محصول را نشان می دهد. دستیابی به درجه فلزی شدن مطلوب نیازمند کنترل فشار جزئی گازهای احیاکننده، دمای بستر و زمان ماند گندله است. علاوه بر آن، میزان کربن محصول بر عملکرد آن هنگام شارژ به کوره قوس الکتریکی تاثیر دارد. کربن موجود در آهن اسفنجی می تواند در تامین بخشی از انرژی شیمیایی و واکنش های سرباره سازی مشارکت کند. بنابراین، فناوری پرد در صنعت فولاد امکان تامین خوراک فلزی با مشخصات کنترل شده را برای واحدهای فولادسازی فراهم می کند.

نقش دیگر این فناوری، کاهش وابستگی مرحله احیا به کک متالورژی و توسعه ظرفیت تولید آهن فلزی مبتنی بر گاز طبیعی است. با وجود این مزیت، فرایند متداول پرد همچنان به سوخت فسیلی وابسته است و انتشار دی اکسید کربن دارد. در برنامه های کاهش انتشار، ترکیب سامانه های احیای گازی با فناوری CCUS در کارخانه های فولادسازی می تواند یکی از مسیرهای بررسی شده برای مدیریت کربن باشد. استفاده از این راهکار مستلزم شناسایی جریان های مناسب برای جذب دی اکسید کربن، تامین انرژی جداسازی و ایجاد زیرساخت انتقال یا ذخیره سازی است. همچنین، استفاده از هیدروژن کم کربن می تواند سهم واکنش های تولیدکننده دی اکسید کربن را کاهش دهد؛ اما اجرای آن به اصلاح تراز حرارتی و سامانه تامین گاز نیاز دارد. در نتیجه، توسعه این روش باید همراه با ارزیابی فنی و اقتصادی کل زنجیره تولید انجام شود.

تجهیزات اصلی در فناوری پرد

تجهیزات اصلی در فناوری پرد

ساختار صنعتی روش پرد از مجموعه ای از تجهیزات احیا، تولید گاز، بازیافت انرژی و کنترل فرایند تشکیل شده است. عملکرد هماهنگ این تجهیزات برای حفظ پایداری واکنش ها، کنترل مصرف سوخت و جلوگیری از افت کیفیت محصول ضروری است. طراحی هر بخش باید با ظرفیت اسمی کارخانه، ویژگی های گندله و شرایط تامین گاز طبیعی هماهنگ باشد. مهم ترین تجهیزات این فناوری عبارت اند از:

  • کوره شفت عمودی (Shaft Furnace): اصلی ترین تجهیز احیاست که در آن گندله ها به سمت پایین و گاز احیاکننده در جهت مخالف حرکت می کنند. طراحی ناحیه تزریق گاز، جداره نسوز و هندسه داخلی کوره بر توزیع جریان و یکنواختی واکنش تاثیر دارد.
  • ریفرمر گاز (Gas Reformer): مجموعه ای از لوله های مقاوم به حرارت و کاتالیست های صنعتی است که متان را با استفاده از بخار آب و دی اکسید کربن به گاز احیاکننده تبدیل می کند. کنترل دمای لوله ها و جلوگیری از مسمومیت کاتالیست برای حفظ بازده ضروری است.
  • سامانه شستشوی گاز (Top Gas Scrubber): وظیفه کاهش دما، حذف غبار و جداسازی بخشی از رطوبت گاز خروجی کوره را بر عهده دارد. عملکرد مناسب این بخش از فرسایش و آلودگی تجهیزات پایین دست جلوگیری می کند.
  • کمپرسور گاز فرایندی (Process Gas Compressor): فشار مورد نیاز برای گردش گاز بازیافتی را تامین می کند. ظرفیت کمپرسور باید براساس دبی گاز، افت فشار مدار و شرایط عملیاتی تعیین شود.
  • مبدل های بازیافت حرارت (Heat Recovery Units): بخشی از انرژی گازهای داغ را بازیابی کرده و برای پیش گرمایش جریان های فرایندی به کار می گیرند. این تجهیزات می توانند نیاز به مصرف سوخت اضافی را کاهش دهند.
  • سامانه شارژ گندله: وظیفه انتقال پیوسته مواد اولیه به بالای کوره و توزیع مناسب آنها در سطح بستر را بر عهده دارد. جلوگیری از ورود هوای اضافی و حفظ آب بندی تجهیزات اهمیت زیادی دارد.
  • سیستم سرمایش و تخلیه محصول: در واحدهای تولید آهن اسفنجی سرد، دمای محصول احیا شده را با استفاده از گاز مناسب کاهش می دهد. طراحی صحیح این بخش از اکسیداسیون مجدد و آسیب به محصول جلوگیری می کند.
  • سیستم کنترل و ابزار دقیق (DCS): پارامترهایی مانند دما، فشار، دبی گاز و ترکیب شیمیایی جریان ها را پایش می کند. این سامانه امکان کنترل فرایند، تشخیص اختلال و اجرای اقدامات حفاظتی را فراهم می کند.
مزایا و معایب فناوری پرد
مزایا و معایب فناوری پرد

مزایای فناوری پرد

مزایای فناوری پرد به طراحی مدار احیا، امکان بازیافت انرژی و توسعه دانش فنی داخلی مربوط می شود. البته تحقق مزایای اقتصادی و عملیاتی آن به کیفیت خوراک، ظرفیت واقعی تولید و شرایط بهره برداری وابسته است. مهم ترین مزایا عبارت اند از:

  • امکان دستیابی به درجه فلزی شدن بالا
  • قابلیت تولید آهن اسفنجی با کیفیت یکنواخت
  • بازیافت بخش قابل توجهی از گاز خروجی کوره
  • کاهش بالقوه مصرف ویژه انرژی
  • امکان کنترل ترکیب گاز احیاکننده
  • قابلیت تنظیم میزان کربن محصول
  • حذف نیاز مستقیم به کک متالورژی در مرحله احیا
  • امکان یکپارچه سازی با فولادسازی قوس الکتریکی
  • توسعه دانش فنی و مهندسی بومی
  • کاهش وابستگی به تامین کننده خارجی فناوری
  • قابلیت توسعه سامانه های کنترل پیشرفته
  • امکان بهینه سازی طراحی تجهیزات برای شرایط کارخانه

معایب فناوری پرد

محدودیت های این فناوری بیشتر به تامین پایدار انرژی، حساسیت تجهیزات و پیچیدگی کنترل فرایند مربوط می شوند. برخی از این چالش ها در سایر روش های احیای مستقیم گازی نیز وجود دارند و مختص پرد نیستند. مهم ترین معایب و محدودیت ها عبارت اند از:

  • وابستگی فرایند متداول به گاز طبیعی
  • حساسیت عملکرد به کیفیت و استحکام گندله
  • نیاز به کنترل دقیق دما و ترکیب گاز
  • احتمال چسبندگی گندله ها در شرایط نامناسب
  • حساسیت کاتالیست ریفرمر به ناخالصی های گاز
  • احتمال تشکیل رسوبات کربنی در مدار ریفرمینگ
  • هزینه سرمایه گذاری در تجهیزات مقاوم به حرارت
  • نیاز به تعمیرات تخصصی کمپرسورها و ریفرمر
  • افت ظرفیت تولید هنگام محدودیت تامین انرژی
  • انتشار دی اکسید کربن در فرایند مبتنی بر گاز طبیعی
  • نیاز به زیرساخت جدید برای استفاده گسترده از هیدروژن
  • سابقه بهره برداری جهانی محدودتر نسبت به میدرکس

کارخانه های استفاده کننده از فناوری پرد در ایران

توسعه صنعتی فناوری پرد در ایران از طریق احداث واحدهای احیای مستقیم با ظرفیت اسمی اولیه حدود 800 هزار تن در سال آغاز شد. این واحدها با هدف تامین آهن اسفنجی مورد نیاز کارخانه های فولادسازی و افزایش ارزش افزوده سنگ آهن احداث شدند. چهار مجموعه زیر از نمونه های شناخته شده و مستند استفاده از این فناوری در کشور هستند:

  • مجتمع فولاد شادگان: این مجموعه در استان خوزستان قرار دارد و یکی از نخستین واحدهای صنعتی بهره بردار از فناوری پرد محسوب می شود. واحد احیای مستقیم آن در سال 1396 با ظرفیت اسمی حدود 800 هزار تن در سال راه اندازی شد. موقعیت جغرافیایی کارخانه امکان تامین خوراک فلزی برای توسعه زنجیره فولاد در جنوب غرب ایران را فراهم می کند.
  • مجتمع فولاد میانه: واحد احیای مستقیم این مجموعه در استان آذربایجان شرقی قرار دارد و در سال 1396 با فناوری PERED وارد مدار تولید شد. ظرفیت اسمی اولیه آن حدود 800 هزار تن آهن اسفنجی در سال است. این واحد با تامین خوراک فلزی، نقش مهمی در تکمیل زنجیره تولید فولاد منطقه دارد.
  • مجتمع فولاد غدیر نی ریز: این کارخانه در استان فارس واقع شده و واحد احیای مستقیم آن در سال 1397 به بهره برداری رسید. ظرفیت اسمی اولیه این واحد حدود 800 هزار تن در سال است. استفاده از روش پرد در این مجموعه، تامین آهن اسفنجی برای توسعه فعالیت های فولادسازی را امکان پذیر کرده است.
  • مجتمع فولاد بافت: این مجموعه در استان کرمان قرار دارد و نخستین واحد احیای مستقیم آن در سال 1398 با فناوری پرد وارد مدار تولید شد. ظرفیت اسمی اولیه این واحد حدود 800 هزار تن در سال بود. در ادامه، ظرفیت تولید آهن اسفنجی مجموعه با اجرای طرح توسعه افزایش یافت و به حدود 1.6 میلیون تن در سال رسید.
نقش فناوری پرد در آینده صنعت فولاد ایران
نقش فناوری پرد در آینده صنعت فولاد ایران

نقش فناوری پرد در آینده صنعت فولاد ایران

آینده فناوری پرد در صنعت فولاد ایران به توانایی آن در پاسخگویی به سه چالش اصلی شامل محدودیت انرژی، افزایش هزینه تولید و الزامات کاهش انتشار کربن وابسته است. توسعه نسل های جدید تجهیزات بازیافت حرارت، افزایش قابلیت اطمینان کمپرسورها و بهبود کنترل دیجیتال فرایند می تواند هزینه عملیاتی واحدهای احیا را کاهش دهد. استفاده از مدل های شبیه سازی فرایندی (Process Simulation) نیز امکان بررسی تاثیر تغییرات ترکیب گاز، کیفیت گندله و دمای ورودی را پیش از اعمال تنظیمات عملیاتی فراهم می کند. از طرف دیگر، توسعه فناوری بومی ظرفیت مناسبی برای طراحی، ساخت تجهیزات، تامین قطعات و ارائه خدمات مهندسی ایجاد می کند. با این حال، ارزیابی رقابت پذیری این روش باید بر اساس شاخص هایی مانند مصرف ویژه گاز، برق، آب، میزان توقفات، درجه فلزی شدن و هزینه تولید هر تن محصول انجام شود.

در افق بلندمدت، امکان سازگار کردن فناوری پرد با خوراک گازی غنی از هیدروژن می تواند یکی از مسیرهای توسعه آن باشد. افزایش سهم هیدروژن، رفتار حرارتی بستر را تغییر می دهد؛ زیرا احیای وستیت توسط هیدروژن گرماگیر است و تامین انرژی واکنش باید در طراحی کوره لحاظ شود. همچنین، استفاده از هیدروژن بر سرعت احیا، ترکیب گاز خروجی و میزان کربن محصول تاثیر می گذارد. به همین دلیل، تبدیل واحدهای موجود به فرایندهای کم کربن صرفا با تغییر سوخت انجام نمی شود و به مطالعات مهندسی، اصلاح تجهیزات و تامین زیرساخت نیاز دارد. گسترش همکاری میان شرکت های دانش بنیان، سازندگان تجهیزات و بهره برداران صنعتی می تواند زمینه توسعه نسل های پیشرفته تر این فناوری را فراهم کند. در نهایت، جایگاه آینده پرد به عملکرد اثبات شده آن در مقایسه فنی و اقتصادی با سایر فناوری های احیای مستقیم وابسته خواهد بود.

سوالات متداول

فناوری پرد (PERED) چیست؟

فناوری پرد یک روش احیای مستقیم گازی ایرانی است که با استفاده از هیدروژن و مونوکسید کربن، اکسید آهن را بدون ذوب به آهن اسفنجی تبدیل می کند.

فناوری پرد توسط چه کشوری توسعه یافته است؟

این فناوری با مشارکت متخصصان ایرانی و توسط شرکت مهندسی MME توسعه یافته و به عنوان یک دستاورد مهندسی ایرانی شناخته می شود.

فناوری پرد چگونه آهن اسفنجی تولید می کند؟

گندله های سنگ آهن در کوره شفت عمودی با جریان گازهای احیاکننده تماس پیدا می کنند و اکسیژن آنها به صورت شیمیایی جدا می شود.

تفاوت فناوری پرد و میدرکس چیست؟

هر دو از احیای مستقیم گازی استفاده می کنند، اما در طراحی راکتور، آرایش تزریق گاز، سیستم توزیع مواد و برخی تجهیزات فرایندی تفاوت دارند.

مهم ترین مزایای فناوری پرد چیست؟

قابلیت بهینه سازی مصرف انرژی، بازیابی حرارت، کنترل توزیع گاز و امکان توسعه دانش فنی داخلی از مزایای مهم این فناوری هستند.

در فناوری پرد از چه نوع کوره ای استفاده می شود؟

این فناوری از کوره شفت عمودی (Vertical Shaft Furnace) با جریان مخالف گاز احیاکننده و گندله استفاده می کند.

کدام کارخانه های ایران از فناوری پرد استفاده می کنند؟

واحدهای احیای مستقیم فولاد شادگان، میانه، نی ریز و بافت از نمونه های بهره برداری شده با فناوری PERED هستند.

آیا فناوری پرد مصرف انرژی را کاهش می دهد؟

طراحی این فناوری امکان کاهش مصرف ویژه انرژی را فراهم می کند، اما مقدار صرفه جویی باید با داده های واقعی هر واحد و شرایط مقایسه یکسان تعیین شود.

قیمت آهن
نگار محمدیان فرد

با بیش از ۵ سال تجربه تخصصی در زمینه تولید محتوای سئو شده، توانسته‌ام در حوزه‌های متنوع به بهینه‌سازی و ارتقای رتبه سایت‌ها کمک کنم. تمرکزم بر تولید محتوای ارزشمند و کاربرپسند برای بهبود نتایج جستجو است.

سوالات و نظرات کاربرانشما کاربران عزیز میتوانید نظرات و سوالات خود را در این بخش ثبت کنید
بارگذاری مجدد