مصالح فلزی در معماری چیست و چه کاربردی دارند؟

فلزات از گذشته تا امروز یکی از مهم ترین متریال های مورد استفاده در معماری بوده اند، اما نقش آنها دیگر تنها به ساخت اسکلت و اجزای مقاوم ساختمان محدود نمی شود. امروزه فولاد، آهن، آلومینیوم، مس و سایر فلزات در طراحی نما، دکوراسیون داخلی، مبلمان، نرده، پارتیشن و جزئیات تزئینی نیز به کار می روند و می توانند بر ظاهر و هویت بصری فضا تاثیر مستقیم داشته باشند. انتخاب نوع فلز علاوه بر ویژگی هایی مانند استحکام، دوام و شکل پذیری، به شرایط پروژه، سبک معماری و حتی عواملی مانند قیمت آهن و هزینه اجرای متریال بستگی دارد. تنوع بالای مصالح فلزی در معماری باعث شده است طراحان بتوانند از آنها در سبک های مدرن، صنعتی، کلاسیک و مینیمال استفاده کنند و میان عملکرد فنی و زیبایی ظاهری تعادل ایجاد کنند.

مصالح فلزی در معماری چیست؟

مصالح فلزی در معماری به انواع فلزات و آلیاژهایی گفته می شود که برای ساخت اجزای سازه ای، نما، تجهیزات ساختمانی و عناصر دکوراتیو مورد استفاده قرار می گیرند. این مصالح می توانند در ساخت سازه فلزی و اجزای باربر ساختمان نقش داشته باشند یا به عنوان بخشی از طراحی نما و فضای داخلی مورد استفاده قرار گیرند. مقاومت مکانیکی، دوام، قابلیت شکل پذیری، تنوع رنگ و امکان ایجاد پرداخت های مختلف از مهم ترین دلایل استفاده از فلز در معماری هستند. انتخاب نوع فلز نیز با توجه به محل استفاده، شرایط محیطی، سبک معماری و ویژگی های مورد انتظار انجام می شود.

فلزات پرکاربرد در معماری

کاربرد فلز در معماری با توجه به ویژگی های هر فلز متفاوت است. برخی فلزات به دلیل مقاومت بالا در اجزای سازه ای و نما استفاده می شوند و برخی دیگر به دلیل رنگ، بافت و قابلیت شکل پذیری در طراحی داخلی کاربرد بیشتری دارند. فولاد، آلومینیوم، مس، آهن و برنج از مهم ترین فلزات پرکاربرد در معماری هستند که در ادامه ویژگی ها و کاربرد هر یک بررسی می شود.

فولاد

فولاد به دلیل استحکام بالا، دوام مناسب، قابلیت شکل پذیری و امکان اجرای فرم های متنوع، یکی از اصلی ترین مصالح فلزی در معماری به شمار می رود. این فلز علاوه بر کاربردهای سازه ای، در طراحی نما، راه پله، نرده، پارتیشن، قفسه، میز، کانتر و بسیاری از عناصر فلزی در دکوراسیون داخلی استفاده می شود. سطح فولاد می تواند به شکل براق، مات یا پرداخت شده اجرا شود و به همین دلیل در سبک های مدرن، صنعتی و مینیمال کاربرد گسترده ای دارد. ترکیب فولاد با شیشه، چوب یا سنگ نیز باعث ایجاد تضاد بصری جذاب در فضا می شود.

آلومینیوم

آلومینیوم به دلیل وزن کم، مقاومت مناسب در برابر شرایط جوی و زنگ زدگی و قابلیت شکل پذیری، یکی دیگر از فلزات پرکاربرد در معماری است. از این فلز در ساخت درب و پنجره، نما، سقف کاذب، پارتیشن، پانل، سایبان و برخی تجهیزات دکوراتیو استفاده می شود. ظاهر نقره ای و سطح نسبتا براق آلومینیوم، آن را به متریال فلزی مناسبی در طراحی داخلی مدرن تبدیل کرده است. وزن پایین آلومینیوم نیز اجرای آن را در بخش هایی که کاهش بار مرده اهمیت دارد، آسان تر می کند.

مس

مس علاوه بر ویژگی های فنی، به دلیل رنگ خاص خود جایگاه ویژه ای در طراحی معماری دارد. طیف قرمز، قهوه ای و نارنجی مس می تواند حس گرما و صمیمیت بیشتری به فضا ببخشد و به همین دلیل در دکوراسیون های مدرن و کلاسیک مورد استفاده قرار می گیرد. از مس برای ساخت لوازم تزئینی، برخی تجهیزات آشپزخانه، سطوح دکوراتیو و مبلمان فضای باز استفاده می شود. این فلز همچنین به دلیل قابلیت شکل پذیری، امکان اجرای جزئیات ظریف و فرم های متنوع را فراهم می کند.

آهن

آهن از قدیمی ترین مصالح فلزی در معماری است و همچنان در بسیاری از بخش های ساختمان کاربرد دارد. از آهن می توان برای ساخت نرده، حفاظ، درب، پایه میز، قفسه، پارتیشن و عناصر تزئینی استفاده کرد. ظاهر نسبتا خنثی و تیره آهن باعث می شود این فلز به خوبی با متریال هایی مانند چوب، آجر و شیشه ترکیب شود. آهن به ویژه در سبک صنعتی و روستیک کاربرد زیادی دارد و می تواند حس استحکام و سادگی را در فضای داخلی تقویت کند. در طراحی داخلی نیز رنگ خنثی آهن امکان ترکیب آن با فلزات گرم و سرد را فراهم می کند.

برنج

برنج آلیاژی از مس و روی است که به دلیل رنگ طلایی و ظاهر گرم خود، بیشتر در عناصر تزئینی و جزئیات معماری مورد استفاده قرار می گیرد. این فلز علاوه بر ظاهر جذاب، دارای مقاومت مناسب در برابر سایش و زنگ زدگی است. برنج در ساخت آباژور، قاب آینه، دستگیره، پایه میز، تجهیزات روشنایی و برخی لوازم آشپزخانه کاربرد دارد. استفاده کنترل شده از برنج می تواند جلوه ای لوکس و گرم به فضا ببخشد و به همین دلیل یکی از متریال های فلزی محبوب در طراحی داخلی محسوب می شود.

کاربرد مصالح فلزی در معماری داخلی

کاربرد فلز در معماری تنها به سازه ساختمان محدود نمی شود و این متریال در بخش های مختلف فضای داخلی و خارجی نیز حضور دارد. عناصر فلزی را می توان در اتاق نشیمن، آشپزخانه، سرویس بهداشتی، نمای ساختمان و فضاهای بیرونی به کار برد. نوع فلز مورد استفاده در هر بخش باید با توجه به مقاومت مورد نیاز، شرایط محیطی و سبک طراحی انتخاب شود.

• اتاق ها (پذیرایی، نشیمن و اتاق خواب): میزهای جلو مبلی مدرن دارای سینی بزرگ فلزی لبه دار بر روی پایه های فلزی، لوسترها، حفاظ پنجره ها، تاج تختخواب از جنس فرفورژه، کتابخانه فلزی با مدل قفس یا مدل های بسته تر، پارتیشن های فلزی، پنجره های آلومینیومی، لوسترها و مانند آن. در این رابطه، مناسب ترین فلز برای ساخت لوستر، برنز و برنج هستند چون با انعکاس نور، موجب روشنایی بیشتر می شوند.
• آشپزخانه: قفسه های فلزی برای جاسازی اشیا، میله های فلزی متصل شده به دیوار آشپزخانه به عنوان آویز قابلمه، ماهیتابه و نظایر آن، صفحه کابینت، میز و صندلی های فرفورژه در کنار میز چوبی. همچنین استفاده از مس در سینک، روشویی یا سطوح دکوراتیو آشپزخانه علاوه بر ایجاد جلوه ای متفاوت، امکان نظافت و نگهداری مناسب سطح را نیز فراهم می کند. ساخت هود آشپرخانه با استفاده از ورقه های فلزی چکش کاری شده یا فلزات نقره ای و براق یا ورقه های نازک برای آشپزخانه هایی با رنگ روشن نیز ایده مناسبی است.
• سرویس بهداشتی: روشویی های فلزی در دکوراسیون سرویس بهداشتی با استفاده از متریال هایی مانند فولاد و آلومینیوم
• فضاهای درونی و بیرونی: گلدان ها و سطل های فلزی مانند گلدان های استیل، مسی و فرفورژه، سطل های استیل به عنوان سبد لباس های کثیف و یا سطل زباله

فلز در طراحی داخلی

متریال فلز با توجه به تنوع فراوان، کاربرد فراوانی در طراحی دکوراسیون و معماری داخلی دارد و از جمله متریال هایی است که بیشتر با سبک دکوراسیون مدرن مطابق است. آهن، فولاد، فرفورژه، استیل، آلومینیوم و مس به همراه اکسسوری های نقره و طراحی های بازتاب دهنده رنگ طلا، از نمونه فلزهای پرکاربرد در طراحی داخلی به شمار می روند که البته طلا و نقره به خاطر گرانی، کمیاب تر هستند و برخلاف سایر فلزات، از آن، بسیار اندک استفاده می شود. البته ترکیب فلز با چوب یا پارچه، چشم انداز ویژه ای به فضای محل سکونت یا محیط اداری می بخشد.

دکوراسیون فلزی

یکی از نوآورانه ترین تحولات ساختمانی در تاریخ معماری که موجب پیشرفت آن شده، استفاده از فولاد است؛ به گونه ای که یکی از مهم ترین متریال های کاربردی در معماری محسوب می شود. استحکام کششی و دوام از خصوصیات بارز فولاد است و برخی از معماران با آگاهی از این امر، از فولاد برای روشنایی، نمای ساختمان ها، عناصر تزئینی و سازه های اصلی و یا دکوراسیون استفاده می کنند. در این رابطه، شکل پذیری، مقاومت زیاد، دوام، خواص یکنواخت، خواص ارتجاعی، چکش خواری، خمش پذیری، سختی استاتیکی و دینامیکی، مقاومت نسبی بالا، ضریب ارتجاعی بالا، جوش پذیری، تقویت پذیری، همگن بودن، شرایط آسان ساخت و نصب، برخی از ویژگی های مهم فولاد به ویژه فولاد ساختمانی به شمار می رود.

در همین رابطه، مدت هاست متریال شبکه فلزی به عنوان پوشش نمای ساختمان مورد استفاده قرار می گیرد؛ یعنی حجم عظیمی از فلز که به صورت شبکه و با طرح های گوناگون به عنوان پوشش روی نما قرار می گیرد. البته زیر کاور فلزی، متریال شیشه و فریم است. همچنین متریال شیشه و فلز در معماری نوین، کاربرد فزاینده ای در طراحی نمای ساختمان های مدرن پیدا کرده و استفاده این متریال، نمایی زیبا، سبک و مناسب در فضاهای تجاری و اداری را رقم زده است. در فناوری های ساختمان، مواد مورد استفاده در ساختار پشتیبانی نمای ساختمان های سبک وزن، فولاد، چوب و آلومینیوم است. غالبا اجزای سازنده پشتیبانی از آلومینیوم اکسترود شده است که مزایایی مانند سبک بودن وزن را داراست. آلومینیوم وزن بسیار کمتری نسبت به آهن دارد و در برابر بسیاری از شرایط جوی نیز مقاومت مناسبی از خود نشان می دهد.

علاوه بر این، آلومینیوم، از نظر کیفیت و ارزش، کاربردی ‌ترین فلز بعد از آهن است و حدود 35 درصد آلومینیوم تولیدی جهان در صنایع ساختمانی استفاده می شود. آلومینیوم اکسترود شده، نورد شده و برای ساخت قالب‌ های در و پنجره، سقف، کف کاذب، نما، یراق ‌آلات، پرده دیواری، سیستم‌ های حرارتی و تهویه‌ ای، پرده و حفاظ، سایبان، پارتیشن ‌ها و پانل ‌ها، ساختمان ‌های پیش‌ ساخته، خانه‌ های سبز و داربست ‌ها کاربرد دارد.

سطوح فولادی در دکوراسیون داخلی

سطوح فولادی در طراحی قفسه، میز پیشخوان در آشپزخانه و مانند آن به کار می رود. سه مزیت فولاد در معماری داخلی ساختمان عبارتند از:

1. به دلیل دوام بالا و امکان نظافت آسان، استفاده از سطوح فولادی در آشپزخانه گزینه مناسبی است.
2. به علت انعکاس نور، فضا را بزرگ تر نشان می دهند.
3. و به دلیل انعطاف پذیری، قابلیت ترکیب با رنگ های مختلف را داشته و در هر سبکی قابل استفاده هستند.

و معایب سطوح فولادی در دکوراسیون داخلی عبارتند از:

1. چون به آسانی خراشیده می شوند، بنابراین استفاده از آن در سطح اُپِن آشپزخانه که در معرض سایش است، توصیه نمی شود اما برای قفسه آشپزخانه که استهلاک کمتری دارد، مناسب است.
2. چون جزء مصالح سرد است، حس صمیمیت خصوصا در دکوراسیون داخلی آشپزخانه که معمولا محل گردهم آمدن خانواده برای صرف غذاست، ایجاد نمی کند.

کاربرد دیگر فلزات در معماری داخلی

• طلا: استفاده از فلزات طلایی رنگ برای دستگیره‌ های کابینت ‌ها، حباب لامپ‌ ها و پایه‌ های صندلی‌ ها
• نقره: استفاده از فلزات نقره ای صیقل خورده به ویژه برای دکوراسیون های اتاق های کوچک
• برنز: استفاده از برنز آغشته به روغن برای شیرآلات دستشویی و حمام؛ برنزی که به رنگ تیره مایل به مشکی درآید.
• گالوانیزه: استفاده از فلزات گالوانیزه در دکوراسیون های شیک و صنعتی که طرح و بافت آن تداعی گر فضای تجاری است.
• کروم: استفاده از کروم برای دستگیره‌ کابینت، لامپ و شیرآلات و نیز نرده پله و کنار کف پوش چوبی در آشپزخانه

شیوه های کاربرد فلزات در معماری داخلی

علی رغم جذابیت ها و کاربردهای فلزات در معماری و دکوراسیون داخلی، میزان و نحوه استفاده از فلزات در معماری داخلی فضا باید متعادل باشد. معمولا استفاده از دو نوع فلز شامل فلز غالب و فلز فرعی توصیه می شود. البته اگر وسیله خاصی از جنس فلز سوم در فضا یا محیط وجود دارد یا چنانچه این وسایل فلزی در فضای وسیع ارائه می شود، می توان از سه نوع فلز استفاده کرد. همچنین می ‌توان برای ایجاد تنوع بیشتر، از یک فلز با دو پرداخت متفاوت، بهره برد.

علاوه بر این در خصوص تلفیق فلزات باید نکاتی همچون انتخاب یک فلز به عنوان فلز اصلی، رعایت تناسب فلزات با رنگ های سرد و گرم، استفاده از آیینه های تزئینی در کنار فلزات براق، انتخاب فلزات متناسب با پالت رنگی دکوراسیون، استفاده از لوازم تزئینی کوچک در شروع کار، تلفیق فلزات نقره ‌ای و طلایی در دکوراسیون و توزیع سطوح مختلف فلزی در سرتاسر فضا را مدنظر قرار داد.

بر اساس نظرات متخصصان طراحی داخلی، اگر لوازم آشپزخانه به رنگ برنز براق است، ظروف و قطعات مسی، به آن گرما و درخشش می بخشد. اگر آشپزخانه، مدرن ‌تر و فلز غالب آن، استیل است، لوستر یا یک قطعه وینتج (مد قدیمی) به همراه فلز نقره‌ ای به بافت و جذابیت آن می افزاید. اگر فلز غالب در فضای آشپزخانه، طلایی است، میز یا لوستر کروم، بین فلزات گرم و سرد، تعادل ایجاد می کند زیرا فلزات گرم مانند طلا و برنج در کنار فلزات سرد مانند نقره و کروم، رنگ و بافت غالب فضا را تعیین می ‌کنند.

تاثیر ویژگی های ظاهری فلزات در طراحی داخلی

ویژگی های ظاهری فلزات تاثیر مستقیمی بر حس و سبک فضای داخلی دارند. رنگ، میزان درخشندگی، بافت و نوع پرداخت سطح می توانند یک متریال فلزی در طراحی داخلی را به عنصری شاخص یا مکمل سایر مصالح تبدیل کنند. برای مثال فلزاتی با رنگ گرم مانند مس و برنج معمولا باعث ایجاد حس گرما و صمیمیت می شوند، در حالی که فلزات نقره ای مانند فولاد و آلومینیوم بیشتر با فضاهای مدرن، صنعتی و مینیمال هماهنگی دارند.

نوع پرداخت سطح نیز در کاربرد فلز در معماری اهمیت زیادی دارد. سطوح براق با انعکاس نور می توانند فضا را روشن تر و بزرگ تر نشان دهند، در حالی که سطوح مات ظاهری ساده تر و آرام تر ایجاد می کنند. پرداخت های خشدار، چکش کاری شده، آنتیک و ساتنی نیز امکان استفاده از عناصر فلزی در دکوراسیون داخلی با سبک های مختلف را فراهم می کنند. برای مثال سطوح چکش کاری شده بیشتر با سبک روستیک هماهنگ هستند و سطوح بسیار براق در دکوراسیون های مدرن و مینیمال کاربرد بیشتری دارند.

هماهنگی رنگ فلز با پالت رنگی فضا نیز اهمیت زیادی دارد. ترکیب فلزات گرم مانند برنج و مس با رنگ های خنثی می تواند به فضا عمق و گرما ببخشد، در حالی که استفاده از فولاد، کروم یا آلومینیوم در کنار رنگ های روشن، حس نظم و مدرن بودن را تقویت می کند. به همین دلیل هنگام انتخاب مصالح فلزی در معماری، علاوه بر مشخصات فنی، باید ویژگی های ظاهری فلز نیز متناسب با سبک و رنگ بندی فضا بررسی شود.

ارتباط رنگ فلزات و طراحی داخلی

هر چند برای دکوراسیون داخلی، ترکیب چندین فلز توصیه می شود اما باید رنگ‌ های فضا و محیط، هنگام انتخاب رنگ فلزات نیز مدنظر قرار گیرد؛ به تعبیر دیگر، فلزات برای تعدیل دمای فضای اتاق مناسب هستند. در مجموع بهتر است از فلزات با رنگ‌ های گرم (قرمز، زرد و نارنجی) با رنگ ‌های سرد (آبی، سبز و بنفش) استفاده شود اما در فضاهایی با ترکیب رنگی خنثی، استفاده از فلزاتی که رنگ، بافت و گرما را می افزایند، مناسب تر است. در این رابطه، آهن یک فلز خنثی بوده که برای تعدیل مجموعه‌ های رنگی تند و نامتعادل مورد استفاده قرار می گیرد و ترکیب آن با سایر فلزات منافات ندارد. آهن همراه با فلزاتی به رنگ گرم مانند طلایی، تاثیر رنگی بیشتری در فضا دارد. همچنین استفاده از فلزات با روکش مات، فلرات براق و فلزات چکش‌خورده برای خلق فضایی غنی و بافت زیبا، قابل توجه است. همچنین علاوه بر لوازم فلزی، پارچه ‌ها، تابلوهای نقاشی، قاب‌ عکس ها و کاغذ دیواری نیز می توانند نماینده رنگ فلزات باشند.

تاثیر سطح پرداخت فلزات بر دکوراسیون داخلی

علاوه بر رنگ فلزات، نوع پرداخت سطح آنها نیز اهمیت زیادی دارد. پرداخت کاری فلزات می تواند ظاهر، بافت و میزان درخشندگی سطح را تغییر دهد و متناسب با سبک معماری به روش های مختلف انجام شود که مهم ترین آنها عبارتند از:

• سطوح آنتیک: این نوع پرداخت که ظاهر قدیمی را به سطح فلزات می نمایاند بیشتر مناسب دکوراسیون‌ های دارای سبک غنی و تیره است.
• سطوح خشدار: به نظر می رسد روی این سطوح با استفاده از قلم مو، خط و خش‌ ایجاد شده است. سطوح خش دار، بیشتر مناسب سبک های هیجانی و شسته رفته هستند.
• سطوح چکش کاری شده: این سطوح به گونه ای است که تصور می شود ضربات مختلفی با چکش کوچک بر روی آن زده شده است. فلزات دارای این نوع پرداخت غالبا در سبک های روستیک یا ساده، روستایی و قدیمی استفاده می شوند.
• سطوح براق: در این نوع پرداخت، سطح فلزات تا حدی پولیش می‌ شود که ظاهری بسیار براق و آیینه وار در آنها ایجاد شود. فلزات پولیش شده معمولا برای سبک های مدرن و مینی مالیستی یا ساده و دور از پیچیدگی، مناسب هستند.
• سطوح ساتنی: این نوع پرداخت، نقطه ‌ای میان سطوح پولیش شده و سطوح مات است. لوازم فلزی دارای سطح ساتنی، برای سبک های کلاسیک مناسب هستند.

تاریخچه استفاده از فلز در معماری

استفاده از فلز در معماری سابقه ای طولانی دارد و نخستین نمونه های آن را می توان در به کارگیری مس، برنز و آهن برای ساخت ابزار، اتصالات، دروازه ها و عناصر تزئینی مشاهده کرد. با پیشرفت روش های استخراج و شکل دهی فلزات، آهن به تدریج جایگاه مهم تری در ساخت بناها پیدا کرد و علاوه بر اجزای تزئینی، برای ساخت نرده، ستون، در و سایر بخش های معماری مورد استفاده قرار گرفت.

در دوران انقلاب صنعتی و با توسعه تولید آهن و فولاد، کاربرد فلز در معماری وارد مرحله تازه ای شد. امکان تولید مقاطع فلزی مقاوم، ساخت سازه های بزرگ تر، پل ها، ایستگاه ها و ساختمان های مرتفع را فراهم کرد. در معماری معاصر نیز فلزاتی مانند فولاد، آلومینیوم، مس و برنج علاوه بر نقش سازه ای، به عنوان مصالح فلزی در معماری داخلی، نما و عناصر دکوراتیو کاربرد دارند. به همین دلیل فلز از یک مصالح صرفا کاربردی به متریالی تاثیرگذار در فرم، ظاهر و هویت معماری تبدیل شده است.

در پایان، ذکر این نکته ضروری است که لازم نیست در تمامی سطوح و لوازم محیط از فلزات در معماری داخلی استفاده شود، بلکه انتخاب هوشمندانه و متعادل آنها می تواند تاثیر بیشتری بر زیبایی فضا داشته باشد. در مجموع، نقش فلزات در معماری، طراحی و دکوراسیون داخلی را نباید دست کم گرفت. با شناخت ویژگی ها، کاربردها و ظاهر انواع فلزات می توان متریال مناسب را متناسب با سبک طراحی، شرایط محیطی و نوع کاربری انتخاب کرد. استفاده درست از فلزاتی مانند فولاد، آلومینیوم، مس، آهن و برنج می تواند علاوه بر افزایش دوام و کارایی، به ایجاد هماهنگی، تنوع بصری و جذابیت بیشتر در فضاهای مسکونی، اداری و تجاری کمک کند.

سوالات متداول