تفاوت شمش، بیلت، بلوم و اسلب چیست؟

در صنعت فولاد، شناخت تفاوت میان شمش، بیلت، بلوم و اسلب نقش مهمی در درک فرآیند تولید و انتخاب مواد اولیه مناسب دارد. این محصولات که در دسته انواع شمش فولادی قرار می گیرند، از نظر شکل مقطع، ابعاد و کاربرد تفاوت های قابل توجهی دارند و هر کدام به عنوان ماده اولیه تولید مقاطع فولادی خاصی مورد استفاده قرار می گیرند. آشنایی با این تفاوت ها به فعالان حوزه فولاد کمک می کند تا تصمیم های فنی و اقتصادی دقیق تری بگیرند.

از آنجایی که هر یک از این محصولات پایه ای در مسیر تولید مقاطع نهایی مانند میلگرد، تیرآهن و ورق های فولادی قرار دارند، شناخت تفاوت آن ها می تواند به درک بهتر بازار و حتی تحلیل نوسانات قیمت میلگرد کمک کند. در ادامه این مقاله، به بررسی دقیق تر ویژگی ها، کاربردها و تفاوت های شمش، بیلت، بلوم و اسلب می پردازیم تا انتخاب آگاهانه تری داشته باشید.

بیلت چیست؟

اگر شمش به طور مستقیم از تولید CCM به مصرف نورد برسد، به آن شمش CCM یا بیلت گفته می شود. بیلت را به عنوان شمشال نیز می شناسند، طول بیشتری نسبت به شمش دارد و سطحی دایره شکل یا مربعی آن عرضی کمتر از ۱۵ سانتی متر دارد. به عبارتی سطح مقطع بیلت کمتر از ۲۳۰ سانتی متر مربع بوده و از آن بیشتر برای تولید میلگرد و سیم استفاده می شود. بیلت در رده های مختلفی مانند 3SP و 5SP تولید می شود.

بیلتی که نسبت به کشش، خمش و پیچش انعطاف پذیر باشد، بیلت 3SP است. بیلت 5SP انعطاف پذیر نیست و برای مواقعی که سازه در معرض نیرو و فشار نیست، استفاده می شود و تقریبا باثبات است. قیمت بیلت 3SP بیشتر است. از بیلت 5SP بیشتر برای تولید میلگرد و از گرید 3SP در ساخت تیرآهن و نبشی استفاده می گردد.

تفاوت شمش و بیلت

همان طور که ذکر شد بیلت طول بیشتری نسبت به شمش دارد و سطحی دایره شکل یا مربعی با عرضی کمتر از ۱۵ سانتی متر دارد. در واقع شمش با ابعاد ۱۰۰، ۱۲۰، ۱۲۵، ۱۳۰، ۱۵۰، ۱۶۰ را بیلت و شمش با ابعاد ۱۸۰×۱۸۰، ۲۰۰×۲۰۰، ۲۵۰×۲۵۰ را بلوم گفته و برای تولید میلگردهای صنعتی مصرف می شود. اهمیت کربن موجود در شمش از جایگاه ویژه ای برخوردار است، چرا که برای تولید میلگرد آجدار از شمش فولادی استفاده می شود و میزان کربن موجود در شمش ها برای تولید میلگرد مهم است.

اگر بخواهیم میلگرد سایز ۱۴ تا ۴۰ تهیه کنیم، شمش باید با کربن ۳۰ تا ۳۵ باشد و برای سایزهای پایین تر، نیاز به کربن کمتری است چرا که در سایزهای پایین تر، کشش و نرمی بیشتری نیاز است. شمش ۱۲۵، ۱۳۰ و ۱۵۰ برای تولید میلگرد مناسب است و در کارخانه های مدرن و به روز امکان تولید میلگرد با هر دو شمش وجود دارد. از دیگر تفاوت های این دو محصول می توان به راحت تر بودن حمل و نقل شمش نسبت به بیلت به دلیل ابعاد آن اشاره کرد.

از نکات مهم در مورد قیمت شمش فولادی این است که نرخ شمش به صورت روزانه تعیین می شود و ابتدا این قیمت گذاری توسط شمش فولاد خوزستان انجام می شد. اما به خاطر مشکلاتی که در این فرآیند به وجود آمد از جمله دولتی بودن این مجموعه و عدم شفافیت قیمت های تولیدی این واحد، مقرر شد که ملاک قیمت گذاری شمش فولادی تولیدکنندگان خصوصی از جمله فولاد کیان، فولاد ارفع و فولاد پاسارگاد باشند.

تفاوت شمش و بلوم

همان طور که گفتیم شمش با ابعاد ۱۰۰، ۱۲۰، ۱۲۵، ۱۳۰، ۱۵۰، ۱۶۰ را بیلت و شمش با ابعاد ۱۸۰×۱۸۰، ۲۰۰×۲۰۰، ۲۵۰×۲۵۰ را بلوم می گویند. بلوم را با نام «شمسه» نیز می شناسند. تفاوت بیلت و بلوم این است که بلوم در واقع همان بیلت است که سایز متفاوتی دارد. یعنی عرض آن بیش از ۱۵ سانتی متر است، به عبارتی می توان گفت سطح مقطع کوچک تر از ۲۳۰ سانتی متر مربع است.

به همین دلیل معمولا بلوم و بیلت در یک دسته قرار می گیرند. بیشترین مصرف بلوم برای ساخت ریل، سپری، ناودانی و قوطی است. در گذشته نام بلوم بیشتر استفاده می شد اما به مرور زمان، تجار این صنف نام فابریک را بر این محصول گذاشتند. هر چند که هنوز قدیمی های این بازار این محصول را بلوم هم می گویند.

از تولیدکنندگان مطرح بلوم در کشور می توان به ذوب آهن اصفهان، مجتمع فولاد خوزستان، فولاد پاسارگاد و مجتمع فولاد ویان همدان اشاره کرد. این محصول در سایزهای بیشتر از ۱۶۰×۱۶۰ میلی متر و طول های ۶ و ۱۲ متری تولید و به بازار عرضه می گردد.

تفاوت شمش و اسلب

اسلب قطعه ای مکعب مستطیل از فولاد است که بر خلاف بیلت و بلوم است و معمولا به ضخامت ۲۳۰ میلی متر و عرض ۱.۲۵ متر و طول ۱۲ متری است. در واقع تفاوت اسلب و بیلت و بلوم در سطح مقطع و ابعاد نهایی آن است. به اسلب، تختال نیز می گویند و این محصول به عنوان مواد اولیه ساخت ورق فولادی شناخته می شود که نقش مهمی در زنجیره تولید محصولات فولادی و حتی تحلیل بازارهایی مانند قیمت میلگرد ساده دارد.

این نکته مهم است که بلوم از کنار اسلب بریده می شود، بنابراین یکی دیگر از چندین تفاوت بلوم و اسلب در سایز آن ها است. تولید کننده مطرح اسلب در کشور فولاد خوزستان بوده که این محصول را در ضخامت های ۱۸۰ تا ۳۰۰ میلی متر تولید و به بازار عرضه می نماید.

در ادامه یک جدول کامل، شفاف و مقایسه ای در اختیارتان قرار می دهیم که تفاوت شمش، بیلت، بلوم و اسلب را از همه نظر نشان می دهد:

ویژگی ها	شمش	بیلت	بلوم	اسلب
تعریف کلی	محصول پایه فولادی با کاربرد عمومی	نوعی شمش با مقطع کوچک تر	نوعی شمش با مقطع بزرگ تر از بیلت	شمش تخت و پهن فولادی
شکل مقطع	مربع یا نزدیک به مربع	مربع یا دایره ای	مربع	مستطیلی و پهن
ابعاد سطح مقطع	متغیر و عمومی	کمتر از ۱۵ سانتی متر عرض	بیشتر از ۱۵ سانتی متر عرض	عرض زیاد و ضخامت کمتر
سطح مقطع تقریبی	بسته به نوع تولید	کمتر از ۲۳۰ سانتی متر مربع	بیشتر از ۲۳۰ سانتی متر مربع	بسیار بزرگ
طول معمول	۶ یا ۱۲ متر	۶ یا ۱۲ متر	۶ یا ۱۲ متر	معمولا ۱۲ متر
روش تولید	ریخته گری پیوسته یا قالبی	ریخته گری پیوسته (CCM)	ریخته گری پیوسته	ریخته گری پیوسته
محصولات نهایی	میلگرد، تیرآهن، نبشی	میلگرد، سیم، مفتول	ریل، تیرآهن، سپری، ناودانی	ورق فولادی، ورق گرم و سرد
نوع نورد	نورد طولی	نورد طولی	نورد طولی سنگین	نورد تخت
کاربرد اصلی	ماده اولیه عمومی فولاد	تولید مقاطع سبک	تولید مقاطع سنگین	تولید انواع ورق
نام های دیگر	—	شمشال	شمسه، فابریک	تختال
میزان مصرف در صنعت	بسیار بالا	بالا	متوسط	بسیار بالا در صنایع ورق

در این مقاله به بررسی تفاوت شمش و بلوم، بیلت و اسلب یا همان تختال پرداخته شد. در واقع می‌توان گفت اصلی‌ترین تفاوت این چهار فرآورده در ابعاد و سطح مقطع آن‌ها است. این محصولات که همگی زیرمجموعه شمش فولادی به شمار می‌روند، هریک برای تولید یکی از مقاطع فولادی مورداستفاده قرار می‌گیرند. موارد کاربرد این چهار محصول رابطه مستقیمی با سطح مقطع و ابعاد آنها دارد. به طور مثال اسلب برای تولید ورق‌های فولادی مورد استفاده بوده و از بیلت برای تولید میلگرد استفاده می‌گردد.

سوالات متداول