ساختار شکست کار (WBS) در ساختمان چیست؟ اصول و مراحل تهیه

ساختار شکست کار (WBS) در ساختمان یکی از مهم ترین ابزارهای برنامه ریزی پروژه است که کل محدوده یک پروژه ساختمانی را به بخش های منظم، قابل مدیریت و قابل کنترل تقسیم می کند. وقتی پروژه از تجهیز کارگاه و خاکبرداری آغاز می شود و تا اجرای اسکلت، تاسیسات، نازک کاری و تحویل ادامه دارد، مدیریت صدها فعالیت بدون یک ساختار مشخص می تواند باعث فراموش شدن بخشی از کار، تداخل مسئولیت ها و خطا در برآورد هزینه شود. این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که هزینه مصالحی مانند قیمت آهن، دستمزد، ماشین آلات و تجهیزات نیز باید به اجزای مختلف پروژه تخصیص داده شود. WBS یا Work Breakdown Structure چارچوبی ایجاد می کند که مدیر پروژه بتواند دامنه کار را به صورت سلسله مراتبی سازماندهی کرده و ارتباط میان بخش های مختلف را بهتر تشخیص دهد. اگر می خواهید بدانید wbs چیست، چگونه تهیه می شود و یک نمونه ساختار شکست کار در پروژه ساختمانی چه اجزایی دارد، ادامه این مطلب را بخوانید.

ساختار شکست کار (WBS) ساختمان چیست؟

ساختار شکست کار یا Work Breakdown Structure یک تجزیه سلسله مراتبی از کل محدوده پروژه است که پروژه را از یک خروجی کلی به اجزای کوچک تر و در نهایت بسته های کاری قابل مدیریت تقسیم می کند. در واقع پاسخ دقیق به پرسش ساختار شکست wbs چیست این است که WBS نقشه ساختاری محدوده پروژه است، نه صرفا فهرستی از عملیات اجرایی. در بالاترین سطح، کل پروژه ساختمانی قرار می گیرد و در سطوح بعدی اجزایی مانند تجهیز کارگاه، فونداسیون، اسکلت، سفت کاری، تاسیسات، نازک کاری و محوطه سازی تفکیک می شوند. هر یک از این اجزا نیز تا جایی شکسته می شوند که امکان برنامه ریزی، برآورد هزینه، تعیین مسئولیت و کنترل آن وجود داشته باشد. استاندارد PMI نیز WBS را ابزاری برای سازماندهی کل محدوده پروژه معرفی می کند که می تواند مبنایی مشترک برای زمان بندی، بودجه، ریسک و کنترل عملکرد ایجاد کند.

در پروژه ساختمانی، اهمیت wbs ساختار شکست کار زمانی مشخص می شود که لازم باشد ارتباط میان نقشه، عملیات اجرایی، خرید مصالح، پیمانکاران و هزینه ها به شکل یکپارچه کنترل شود. برای مثال اجرای اسکلت فلزی فقط یک عنوان عمومی نیست؛ این بخش می تواند به تامین فولاد، ساخت قطعات، حمل، نصب ستون ها، تیرها، بادبندها، اتصالات، جوشکاری و کنترل کیفیت تقسیم شود. چنین ساختاری کمک می کند تاثیر تغییر قیمت تیرآهن یا سایر مقاطع فولادی بر یک بخش مشخص از پروژه قابل ردیابی باشد. پایین ترین سطح قابل مدیریت در WBS معمولا بسته کاری یا Work Package نام دارد؛ یعنی بخشی از محدوده که می توان برای آن مسئول، هزینه، زمان، منابع و معیار تحویل مشخص تعریف کرد. به همین دلیل ساختار شکست کار wbs چیست را نباید با برنامه زمان بندی اشتباه گرفت؛ WBS می گوید چه چیزی در محدوده پروژه قرار دارد، در حالی که Schedule مشخص می کند فعالیت های حاصل از این ساختار در چه زمانی و با چه توالی اجرا خواهند شد.

اجزای اصلی ساختار شکست کار

یک ساختار شکست ساختمان حرفه ای تنها از چند عنوان کلی تشکیل نمی شود. هر سطح باید رابطه مشخصی با سطح بالاتر داشته باشد و مجموع اجزای پایین تر، محدوده عنصر والد را تشکیل دهند. در پروژه های ساختمانی، اجزای WBS معمولا به نحوی تعریف می شوند که بتوان هزینه، زمان، منابع، مسئولیت و پیشرفت هر قسمت را مستقل از سایر بخش ها بررسی کرد. برای نمونه عملیات خاکی می تواند یک عنصر اصلی باشد و زیرمجموعه هایی مانند خاکبرداری، گودبرداری، بارگیری، حمل خاک و تسطیح داشته باشد.

• سطح پروژه یا Project Level: بالاترین سطح ساختار است و کل پروژه را به عنوان یک خروجی واحد نشان می دهد؛ مانند احداث ساختمان اداری 10 طبقه.
• سطوح اصلی یا Major Deliverables: پروژه در این سطح به بخش های بزرگ مانند تجهیز کارگاه، زیرسازی، فونداسیون، اسکلت، معماری، تاسیسات و محوطه سازی تقسیم می شود.
• زیرمجموعه های اجرایی: هر بخش اصلی به عناصر دقیق تر تقسیم می شود. برای مثال بخش فونداسیون می تواند شامل خاکبرداری، بتن مگر، قالب بندی، آرماتوربندی، نصب صفحه ستون و بتن ریزی باشد.
• بسته کاری یا Work Package: پایین ترین سطح مدیریتی WBS است که برای آن می توان محدوده مشخص، مسئول اجرا، منابع، بودجه و معیار پذیرش تعریف کرد. یک Work Package باید آن قدر مشخص باشد که امکان کنترل عملکرد آن وجود داشته باشد.
• کد WBS یا WBS Code: هر عنصر یک کد سلسله مراتبی دریافت می کند. برای نمونه کد 3 می تواند اسکلت، کد 3.2 اجرای ستون ها و کد 3.2.1 نصب ستون های طبقه اول باشد.
• فرهنگ WBS یا WBS Dictionary: سندی مکمل است که توضیح می دهد هر کد دقیقا شامل چه کاری است، چه خروجی دارد و چه مواردی خارج از محدوده آن قرار می گیرند. وجود این سند از برداشت متفاوت پیمانکاران و عوامل پروژه جلوگیری می کند.
• خروجی قابل تحویل یا Deliverable: بسیاری از عناصر WBS حول یک نتیجه قابل تحویل تعریف می شوند؛ مانند فونداسیون تکمیل شده، اسکلت نصب شده یا سیستم برق رسانی آماده بهره برداری.
• مسئولیت اجرایی: اگرچه ساختار سازمانی با WBS تفاوت دارد، هر بسته کاری باید در مرحله برنامه ریزی به شخص، تیم یا پیمانکار مشخصی تخصیص پیدا کند تا مسئولیت پاسخگویی مبهم نباشد.
• حساب کنترل یا Control Account: در پروژه های بزرگ می توان چند بسته کاری مرتبط را در سطحی بالاتر برای کنترل یکپارچه هزینه و پیشرفت تحت یک حساب کنترلی قرار داد.

ساختار سلسله مراتبی صحیح کمک می کند داده های هزینه، زمان و پیشرفت از پایین ترین سطوح جمع شده و در سطوح مدیریتی بالاتر خلاصه شوند؛ قابلیتی که برای کنترل هزینه و سیستم های مدیریت ارزش کسب شده نیز اهمیت دارد.

انواع ساختار شکست کار در پروژه های ساختمانی

برای تهیه WBS تنها یک روش ثابت وجود ندارد و منطق تجزیه باید با نوع پروژه، قرارداد، روش اجرا، سطح کنترل مورد نیاز و سیستم گزارش دهی سازگار باشد. برای مثال ساختار مناسب پروژه ای که ساخت اسکلت فلزی آن توسط یک پیمانکار تخصصی انجام می شود ممکن است با پروژه ای که تمام عملیات توسط پیمانکار اصلی مدیریت می شود تفاوت داشته باشد. PMI نیز بر انتخاب منطق تجزیه مناسب با ماهیت پروژه تاکید دارد و سطح جزئیات را وابسته به پیچیدگی، ریسک و نیاز مدیریتی می داند.

• WBS مبتنی بر خروجی یا Deliverable Based WBS: پروژه بر اساس اجزای قابل تحویل شکسته می شود؛ مانند فونداسیون، اسکلت، پوسته ساختمان، تاسیسات و محوطه. این رویکرد برای کنترل محدوده بسیار مناسب است.
• WBS مبتنی بر مراحل پروژه یا Phase Based WBS: تقسیم بندی بر مبنای فازهای پروژه مانند طراحی، تامین، اجرا، آزمایش و تحویل صورت می گیرد. این مدل در پروژه های EPC و طرح های بزرگ کاربرد زیادی دارد.
• WBS مبتنی بر عملیات اجرایی: عناصر بر اساس نوع عملیات مانند گودبرداری، بتن ریزی، قالب بندی، دیوارچینی، کف سازی، برق کاری و نقاشی سازماندهی می شوند. این مدل برای برنامه ریزی اجرایی کارگاه قابل فهم است.
• WBS مبتنی بر اجزای ساختمان: پروژه بر اساس عناصر فیزیکی سازه مانند فونداسیون، ستون، تیر، سقف، دیوار، نما، بام و تاسیسات تفکیک می شود.
• WBS مبتنی بر موقعیت مکانی یا Location Based WBS: ساختمان به بلوک، طبقه، زون یا ناحیه تقسیم می شود. در پروژه های مرتفع، مجتمع های چند بلوکی و ساختمان های دارای واحدهای تکرارشونده این روش می تواند کنترل عملیات را ساده تر کند.
• WBS مبتنی بر پیمانکار یا مسئولیت: محدوده پروژه بر اساس بسته های قراردادی و پیمانکاران مانند پیمانکار اسکلت، تاسیسات مکانیکی، برق، نما و معماری شکسته می شود. این روش برای مدیریت قراردادها مفید است اما باید مراقب بود هیچ قسمت از محدوده میان دو پیمانکار حذف نشود.
• WBS ترکیبی یا Hybrid WBS: در بسیاری از پروژه های واقعی بهترین راه استفاده از ترکیب چند منطق است. برای مثال سطح دوم می تواند بر اساس اجزای ساختمان، سطح سوم بر اساس طبقات و سطح چهارم بر اساس عملیات اجرایی تعریف شود.

نوع ساختار شکست کار	مبنای تقسیم بندی	نمونه در پروژه ساختمانی	مهم ترین مزیت	کاربرد مناسب
مبتنی بر خروجی (Deliverable Based WBS)	خروجی ها و اجزای قابل تحویل پروژه	فونداسیون، اسکلت، نما، تاسیسات، محوطه	کنترل دقیق محدوده و تحویل شدنی ها	اغلب پروژه های ساختمانی
مبتنی بر فاز (Phase Based WBS)	مراحل چرخه عمر پروژه	طراحی، تامین، اجرا، راه اندازی، تحویل	تفکیک روشن مراحل اصلی پروژه	پروژه های EPC و پروژه های بزرگ
مبتنی بر عملیات اجرایی	نوع فعالیت اجرایی	خاکبرداری، قالب بندی، آرماتوربندی، بتن ریزی	هماهنگی مناسب با فرآیند اجرای کارگاه	پروژه های با تمرکز بر کنترل عملیات
مبتنی بر اجزای ساختمان	عناصر فیزیکی سازه و ساختمان	پی، ستون، تیر، سقف، دیوار، بام	ردیابی آسان پیشرفت اجزای فیزیکی	ساختمان های متعارف و پروژه های سازه ای
مبتنی بر موقعیت مکانی (Location Based WBS)	محل اجرای کار	بلوک A، طبقه سوم، زون شرقی	کنترل بهتر کارهای تکرارشونده در مناطق مختلف	برج ها، مجتمع ها و پروژه های چند بلوکی
مبتنی بر پیمانکار یا مسئولیت	پیمان ها و مسئول اجرای هر بخش	پیمانکار اسکلت، نما، برق و مکانیک	شفاف شدن محدوده مسئولیت پیمانکاران	پروژه های دارای پیمانکاران تخصصی متعدد
ترکیبی (Hybrid WBS)	ترکیب دو یا چند روش	بلوک ← طبقه ← سیستم ← عملیات اجرایی	انعطاف بالا و امکان کنترل از چند دیدگاه	پروژه های بزرگ و پیچیده

انتخاب نوع wbs ساختار شکست پروژه باید قبل از توسعه جزئیات انجام شود؛ زیرا تغییر منطق اصلی پس از کدگذاری گسترده فعالیت ها، بودجه ها و قراردادها می تواند ارتباط داده های پروژه را پیچیده کند.

ویژگی های یک WBS مناسب در ساختمان

یک ساختار شکست wbs مناسب باید علاوه بر پوشش کامل محدوده، برای تیم اجرایی قابل فهم باشد و امکان اتصال به برنامه زمان بندی و سیستم مالی پروژه را فراهم کند. در پروژه ای که بخش هایی مانند سازه، تاسیسات و نازک کاری ساختمان همزمان توسط تیم های مختلف مدیریت می شوند، وضوح ساختار اهمیت بیشتری پیدا می کند.

• پوشش صد درصد محدوده مصوب پروژه
• ساختار سلسله مراتبی روشن
• نداشتن همپوشانی میان عناصر
• تعریف دقیق مرز هر بسته کاری
• قابلیت تخصیص هزینه
• قابلیت تخصیص مسئولیت
• امکان اندازه گیری پیشرفت
• قابلیت اتصال به برنامه زمان بندی
• امکان ارتباط با قراردادها و صورت وضعیت ها
• امکان کدگذاری یکتا
• سطح جزئیات متناسب با پیچیدگی پروژه
• قابلیت توسعه در صورت افزایش اطلاعات
• استفاده از عناوین مشخص و غیر مبهم
• پوشش اقلام موقت و فعالیت های پشتیبان
• امکان تهیه WBS Dictionary
• قابلیت جمع بندی اطلاعات از سطح پایین به بالا
• سازگاری با روش گزارش دهی پروژه
• قابلیت استفاده برای کنترل تغییرات

یکی از مهم ترین قواعد در طراحی WBS، اصل 100 درصد است؛ یعنی مجموع اجزای زیرمجموعه باید تمام محدوده عنصر بالاتر را پوشش دهد و کاری خارج از این ساختار باقی نماند.

اصول تهیه ساختار شکست کار در ساختمان

تهیه wbs یا ساختار شکست باید از محدوده تایید شده پروژه آغاز شود، نه از فهرستی پراکنده از فعالیت هایی که تیم اجرا به ذهن دارد. ابتدا اسناد قراردادی، نقشه ها، مشخصات فنی، صورت مقادیر، الزامات کارفرما، محدودیت های سایت و خروجی های مورد انتظار بررسی می شوند. سپس پروژه با یک منطق مشخص از کل به جزء تجزیه می شود. اصل مهم این است که هر عنصر فرزند بخشی از محدوده والد باشد و عناصر هم سطح، محدوده یکدیگر را تکرار نکنند. همچنین نباید کارهای پشتیبان مانند مدیریت پروژه، ایمنی، آزمایش، کنترل کیفیت، تجهیز کارگاه و تحویل صرفا به دلیل اینکه محصول فیزیکی تولید نمی کنند حذف شوند. GAO نیز در راهنمای برآورد هزینه تاکید می کند که حذف بخشی از کار یا Deliverable می تواند منجر به کم برآورد شدن زمان و هزینه شود.

در مدیریت ساخت و ساز، سطح شکست باید تا نقطه ای ادامه پیدا کند که مدیر بتواند بسته مورد نظر را واقعا برنامه ریزی و کنترل کند. شکستن بیش از اندازه نیز مطلوب نیست؛ زیرا تعداد زیادی عنصر کوچک ایجاد می کند که به جای افزایش کنترل، هزینه مدیریت و گزارش دهی را بالا می برند. معیار تصمیم گیری باید شامل مدت اجرا، ارزش مالی، ریسک، مسئولیت سازمانی، قابلیت اندازه گیری پیشرفت و اهمیت فنی باشد. در یک پروژه کوچک ممکن است اجرای دیوارچینی یک طبقه یک Work Package مناسب باشد، اما در برج بزرگ شاید لازم باشد همان کار بر اساس بلوک، طبقه، زون و نوع دیوار تفکیک شود. بنابراین ساختار شکست کار در پروژه ساختمانی باید متناسب با Scale پروژه طراحی شود و یک الگوی ثابت را نباید بدون اصلاح از پروژه دیگری کپی کرد.

مراحل تهیه ساختار شکست کار ساختمان

تدوین ساختار شکست ساختمان (WBS) یک فرآیند تحلیلی است و بهتر است با مشارکت مدیر پروژه، دفتر فنی، برنامه ریزی، کنترل پروژه، اجرا، تدارکات و در پروژه های بزرگ نمایندگان پیمانکاران اصلی انجام شود. خروجی این فرآیند باید ساختاری باشد که همه اعضای پروژه تعریف مشابهی از محدوده داشته باشند.

تعیین محدوده پروژه

اولین مرحله تعریف دقیق Project Scope است. باید مشخص شود پروژه چه محصول نهایی را تحویل می دهد، چه کارهایی داخل قرارداد قرار دارند و چه مواردی خارج از مسئولیت پروژه هستند. نقشه های معماری، سازه، برق و مکانیک، اسناد پیمان، مشخصات فنی، صورت مقادیر و الزامات قانونی منابع اصلی این مرحله هستند.

برای مثال اگر قرارداد شامل احداث ساختمان، محوطه سازی و انشعابات باشد، هر سه باید در WBS حضور داشته باشند. در مقابل، اگر خرید تجهیزات بهره برداری بر عهده کارفرما است، نباید هزینه خرید آنها به بسته های پیمانکار اضافه شود. تعیین دقیق Scope از ایجاد Scope Creep یا افزایش کنترل نشده محدوده در ادامه پروژه جلوگیری می کند.

شناسایی بخش های اصلی پروژه

پس از مشخص شدن محدوده، پروژه به Deliverableها یا بخش های اصلی تجزیه می شود. این سطح باید نمای کلی پروژه را نشان دهد، بدون اینکه وارد جزئیات ریز اجرایی شود. تجهیز کارگاه، فونداسیون، اسکلت، معماری، تاسیسات الکتریکی، تاسیسات مکانیکی و محوطه سازی نمونه هایی از عناصر سطح بالا هستند.

منطق انتخاب عناصر اصلی باید در تمام پروژه نسبتا یکسان باشد. اگر یک بخش بر اساس سیستم ساختمان تعریف شده و بخش دیگر بر اساس نام پیمانکار تعریف شود، ساختار ممکن است از نظر مدیریتی نامتوازن شود. در صورت نیاز به ساختار ترکیبی نیز باید قاعده تغییر منطق در هر سطح مشخص باشد.

تقسیم فعالیت ها به اجزای کوچکتر

هر عنصر اصلی تا زمانی تجزیه می شود که کنترل آن امکان پذیر شود. برای نمونه فونداسیون می تواند به گودبرداری، تسطیح، بتن مگر، آرماتوربندی، قالب بندی، نصب قطعات مدفون و بتن ریزی تقسیم شود. آرماتوربندی نیز در پروژه بزرگ می تواند بر اساس نواحی یا فازهای اجرایی به اجزای کوچک تر شکسته شود.

در این مرحله نباید WBS را مستقیما به فهرست فعالیت های روزانه تبدیل کرد. عناصری مانند «فونداسیون بلوک A» یا «تاسیسات مکانیکی طبقه سوم» هنوز اجزای Scope هستند. فعالیت هایی مانند شروع قالب بندی در روز مشخص یا حمل یک محموله بتن متعلق به برنامه زمان بندی اجرایی هستند.

تعریف بسته های کاری

پایین ترین سطح برنامه ریزی که قرار است مستقل مدیریت شود، Work Package است. بسته کاری باید محدوده مشخص، خروجی قابل تشخیص و مسئول اجرایی قابل تعیین داشته باشد. برای مثال «آرماتوربندی فونداسیون بلوک B» می تواند یک بسته کاری باشد، مشروط بر اینکه مقدار، هزینه، مدت، منابع و معیار پذیرش آن قابل تعیین باشد.

اندازه بسته کاری باید با سیستم کنترل پروژه تناسب داشته باشد. اگر بسته بسیار بزرگ باشد، انحرافات داخلی آن دیده نمی شوند و اگر بیش از حد کوچک باشد، جمع آوری اطلاعات و به روز رسانی پروژه دشوار می شود. سطح مناسب جایی است که هزینه کنترل از ارزش اطلاعات مدیریتی بیشتر نشود.

تعیین کد WBS

پس از تثبیت ساختار، هر عنصر یک شناسه یکتا دریافت می کند. کدگذاری معمولا از یک سیستم عددی سلسله مراتبی استفاده می کند. برای مثال پروژه می تواند کد 1، عملیات سازه کد 1.3، فونداسیون کد 1.3.1 و آرماتوربندی فونداسیون کد 1.3.1.2 داشته باشد.

مزیت کدگذاری تنها مرتب کردن عناوین نیست. همین کد می تواند در برنامه زمان بندی، سیستم حسابداری پروژه، خرید، صورت وضعیت، کنترل مدارک و گزارش پیشرفت استفاده شود. به این ترتیب داده های پراکنده حول یک زبان مشترک سازماندهی می شوند. بهتر است پس از آغاز رسمی گزارش گیری، تغییر ساختار کدها فقط از طریق فرآیند کنترل تغییرات انجام شود.

بررسی و نهایی سازی ساختار شکست کار

پیش از تایید نهایی باید WBS از چند جهت بررسی شود. نخست باید مشخص شود که آیا تمام محدوده پروژه پوشش داده شده است. سپس همپوشانی عناصر، سطح جزئیات، مسئولیت ها، قابلیت اندازه گیری، تطابق با بودجه و امکان اتصال به برنامه زمان بندی کنترل می شوند.

جلسه مرور WBS با حضور تیم های تخصصی می تواند بخش هایی را آشکار کند که در طراحی اولیه فراموش شده اند؛ مانند آزمایش سیستم های اعلام حریق، راه اندازی آسانسور، تهیه As-Built Drawing، جمع آوری تجهیز کارگاه یا آموزش بهره بردار. پس از تایید، بهتر است شرح هر عنصر مهم در WBS Dictionary ثبت و نسخه پایه یا Baseline برای کنترل تغییرات نگهداری شود.

نمونه ساختار شکست کار در پروژه ساختمانی

برای درک بهتر نمونه ساختار شکست کار در پروژه ساختمانی می توان یک ساختمان متعارف چند طبقه را در نظر گرفت. ساختار واقعی پروژه باید مطابق نقشه، قرارداد، روش اجرا و سیستم گزارش دهی تنظیم شود، اما نمونه زیر نشان می دهد چگونه wbs ساختار شکست می تواند از مراحل اولیه تا تحویل سازماندهی شود. نکته مهم این است که عناوین زیر سطح های میانی هستند و در پروژه واقعی هر کدام می توانند تا Work Packageهای بسیار دقیق تر توسعه پیدا کنند.

عملیات تجهیز و آماده سازی کارگاه

این بخش نخستین مجموعه عملیات مورد نیاز برای فراهم کردن شرایط اجرای پروژه است. ایجاد حصار کارگاهی، تابلوها، مسیر دسترسی، دفتر کارگاه، انبار، سرویس های موقت، روشنایی موقت، تامین آب و برق کارگاهی، استقرار تجهیزات ایمنی و جانمایی ماشین آلات در این مجموعه قرار می گیرند.

در پروژه های بزرگ می توان تجهیز کارگاه را به بخش های Site Establishment، Temporary Facilities، Temporary Utilities و Site Security تقسیم کرد. عملیات نقشه برداری اولیه، تحویل زمین و Bench Markهای مبنا نیز بسته به ساختار قرارداد می توانند در همین بخش یا در یک عنصر مجزا قرار گیرند. تجهیز کارگاه هرچند مستقیما بخشی از ساختمان نهایی نیست، اما حذف آن از WBS باعث ناقص شدن هزینه و محدوده پروژه می شود.

عملیات خاکی و فونداسیون

این سطح از آماده سازی زمین تا تکمیل فونداسیون را پوشش می دهد. خاکبرداری، گودبرداری، پایدارسازی گود در صورت قرار داشتن در محدوده پیمان، حمل خاک، تسطیح، اجرای بستر، بتن مگر، قالب بندی، آرماتوربندی، نصب بولت یا صفحه ستون و بتن ریزی می توانند زیرمجموعه آن باشند.

در ساختمان های دارای زیرزمین، عملیات زهکشی، آب بندی بخش های مدفون و دیوارهای حائل نیز باید در محل مناسب ساختار دیده شوند. تفکیک صحیح این بخش برای کنترل ماشین آلات، حجم خاک، بتن، میلگرد و هزینه های مرتبط اهمیت زیادی دارد. اگر پروژه چند بلوک داشته باشد، شکست بر اساس Location نیز می تواند به این سطح اضافه شود.

اجرای اسکلت ساختمان

این عنصر بر اساس سیستم سازه ای پروژه طراحی می شود. در سازه بتن آرمه می توان ستون ها، دیوارهای برشی، تیرها، سقف ها، راه پله سازه ای و قطعات مدفون را تفکیک کرد. هر یک نیز می توانند شامل قالب بندی، آرماتوربندی، بتن ریزی، عمل آوری و کنترل کیفیت باشند.

در اسکلت فولادی ساختار متفاوت است و ممکن است خرید مصالح، تهیه نقشه های کارگاهی، ساخت ستون ها و تیرها، رنگ یا پوشش، حمل قطعات، نصب، پیچ و مهره، جوشکاری، عرشه فولادی و بازرسی اتصالات به صورت عناصر مستقل تعریف شوند. این تفکیک اجازه می دهد پیشرفت ساخت کارخانه از پیشرفت نصب کارگاهی جداگانه اندازه گیری شود.

سفت کاری ساختمان

پس از شکل گیری سازه اصلی، مجموعه ای از عملیات برای تکمیل پوسته و تقسیم بندی فضاها انجام می شود. دیوارچینی داخلی و پیرامونی، اجرای تیغه ها، وال پست، چارچوب ها، عایق کاری، شیب بندی بام و بخش هایی از زیرسازی های معماری می توانند در این سطح قرار گیرند.

تعریف دقیق مرز سفت کاری با نازک کاری اهمیت دارد. برای مثال زیرسازی کف می تواند در پروژه ای جزو سفت کاری و در پروژه دیگر بخشی از بسته کف سازی باشد. این مرز باید در WBS Dictionary مشخص شود تا یک هزینه دوبار منظور نشود یا از قلم نیفتد.

تاسیسات برقی و مکانیکی

تاسیسات ساختمان بهتر است به سیستم های عملکردی تقسیم شوند. در بخش مکانیکی می توان آب رسانی، فاضلاب، اطفای حریق، تهویه مطبوع، گرمایش و سرمایش، گاز و تجهیزات موتورخانه را تعریف کرد. در بخش برق نیز سیستم قدرت، روشنایی، ارت، اعلام حریق، شبکه، تلفن، دوربین و سیستم های جریان ضعیف قابل تفکیک هستند.

در پروژه های حرفه ای، تامین تجهیزات اصلی از نصب آنها جدا می شود؛ زیرا Procurement و Installation ممکن است زمان بندی و ریسک متفاوتی داشته باشند. آزمایش، Testing، راه اندازی یا Commissioning نیز بهتر است به صورت مشخص در ساختار دیده شود تا تکمیل نصب با آماده بودن سیستم برای بهره برداری اشتباه نشود.

نازک کاری و تکمیل ساختمان

این بخش بیشترین تنوع عملیات معماری را در بر می گیرد و در پروژه های بزرگ می تواند بر اساس طبقه، زون، فضا یا نوع Finish شکسته شود. گچ و خاک، سفیدکاری، سقف کاذب، کاشی و سرامیک، سنگ کاری، کفپوش، نقاشی، نصب در و پنجره، کابینت، نرده و تجهیزات ثابت از اجزای معمول آن هستند.

برای فضاهایی مانند لابی، سرویس بهداشتی، واحد مسکونی، راهرو و پارکینگ ممکن است Finish Packageهای متفاوت تعریف شوند. چنین ساختاری امکان بررسی درصد تکمیل هر فضا را فراهم می کند و برای پروژه هایی که تحویل مرحله ای دارند بسیار مفید است.

محوطه سازی و تحویل پروژه

محوطه سازی شامل عملیات خارج از ساختمان مانند مسیرهای دسترسی، جدول گذاری، کف سازی، فضای سبز، روشنایی محوطه، شبکه آبیاری، حصار نهایی، پارکینگ روباز و تجهیزات محیطی است. شبکه های زیرزمینی خارج ساختمان نیز در صورت قرار داشتن در محدوده قرارداد باید در یک بسته مشخص دیده شوند.

تحویل پروژه فقط به پایان عملیات فیزیکی محدود نمی شود. رفع Punch List، انجام آزمایش های نهایی، تهیه مدارک As-Built، تحویل Manual تجهیزات، آموزش بهره بردار، اخذ تاییدیه های مورد نیاز، نظافت نهایی، جمع آوری کارگاه و تحویل رسمی نیز بخشی از محدوده هستند. اگر این موارد در ساختار شکست ساختمان (WBS) چیست؟ نادیده گرفته شوند، پروژه از دید اجرایی ظاهرا تمام شده اما از نظر قراردادی هنوز تکمیل نشده است.

مزایای استفاده از ساختار شکست کار در ساختمان

کاربرد ساختار شکست کار در پروژه ساختمانی فقط به تهیه یک نمودار در ابتدای پروژه محدود نمی شود. اگر ساختار به سیستم زمان بندی، هزینه، خرید و گزارش پیشرفت متصل شود، به ستون اصلی سیستم کنترل پروژه تبدیل خواهد شد. منابع حرفه ای مدیریت پروژه نیز WBS را چارچوبی برای ارتباط برنامه زمان بندی، هزینه و پایش عملکرد می دانند.

• مشخص شدن کامل محدوده پروژه
• کاهش احتمال فراموش شدن فعالیت ها و خروجی ها
• بهبود برآورد هزینه
• افزایش دقت بودجه بندی
• تسهیل تدوین برنامه زمان بندی
• امکان تعیین مسئول هر بخش
• بهبود هماهنگی پیمانکاران
• ساده شدن کنترل پیشرفت
• امکان تحلیل انحراف هزینه
• امکان تحلیل تاخیرها
• بهبود برنامه ریزی منابع
• تسهیل خرید و تدارکات
• ایجاد زبان مشترک بین واحدهای پروژه
• امکان کدگذاری یکپارچه اطلاعات
• بهبود کنترل تغییرات
• تسهیل مدیریت قراردادها
• افزایش قابلیت ردیابی هزینه ها
• کمک به مدیریت ریسک
• امکان تهیه گزارش در سطوح مختلف مدیریتی
• ایجاد سابقه قابل استفاده برای پروژه های آینده

ساختار شکست ساختمان یک ابزار بنیادی برای تبدیل پروژه پیچیده ساختمانی به مجموعه ای منظم از اجزای قابل برنامه ریزی و کنترل است. در پاسخ به این سوال که ساختار شکست wbs چیست می توان گفت WBS ساختاری سلسله مراتبی است که تمام Scope پروژه را از سطح کلان تا بسته های کاری تفکیک می کند و زمینه لازم برای برآورد هزینه، برنامه زمان بندی، تخصیص مسئولیت، مدیریت خرید و پایش پیشرفت را فراهم می سازد. یک WBS موثر باید اصل 100 درصد را رعایت کند، فاقد همپوشانی باشد و فقط تا سطحی جزئی شود که ارزش مدیریتی ایجاد کند. در نهایت، کیفیت wbs ساختار شکست پروژه زمانی مشخص می شود که مدیر پروژه بتواند با استفاده از آن دقیقا تشخیص دهد هر قسمت از ساختمان شامل چه کاری است، چه کسی مسئول آن است، چه هزینه ای دارد و وضعیت پیشرفت آن چگونه است.

سوالات متداول