نکات طلائی که باید درباره نبشی کشی ساختمان بدانید!

نبشی کشی ساختمان یکی از روش های متداول برای ایجاد تکیه گاه، مهار لبه ها و کنترل رفتار دیوارهای غیرسازه ای است که اجرای صحیح آن باید بر اساس نوع دیوار، سیستم سازه ای، ارتفاع و طول دیوار، جزئیات اتصال و الزامات لرزه ای انجام شود. در ساختمان های قدیمی، نبشی کشی اغلب به شکل اعضای سرتاسری در کنار دیوار اجرا می شد، اما در روش های جدید، جزئیات مهار دیوار بسیار متنوع تر شده و ممکن است از وادار قائم، تیرک افقی، نبشی یا ناودانی منقطع، میلگرد بستر و اتصالات کشویی استفاده شود.

به همین دلیل، نحوه نبشی کشی ساختمان را نمی توان تنها به جوش دادن چند نبشی به تیر و ستون محدود کرد. همچنین وزن و ابعاد مقاطع فولادی مورد استفاده می تواند تحت تاثیر قیمت آهن بر هزینه اجرای پروژه اثر بگذارد. اگر می خواهید با صفر تا صد نبشی کشی ساختمان، تفاوت اجرای آن در اسکلت فلزی و بتنی، ضوابط اجرایی و خطاهای رایج آشنا شوید، ادامه این مطلب را بخوانید.

نبشی کشی ساختمان چیست؟

برای پاسخ دقیق به سوال نبشی کشی ساختمان چیست ابتدا باید نقش دیوار غیرسازه ای در سازه مشخص شود. دیوارهای داخلی و پیرامونی در بسیاری از ساختمان ها عضو اصلی باربر جانبی نیستند، اما در هنگام زلزله تحت شتاب و تغییر مکان نسبی طبقات قرار می گیرند. اگر دیوار بدون جزئیات مناسب به تیر و ستون متصل شده باشد، حرکت قاب می تواند باعث ترک خوردگی، خردشدگی لبه ها یا حتی ناپایداری خارج از صفحه دیوار شود. نبشی کشی یکی از روش هایی است که با ایجاد اعضای فولادی در پیرامون یا بخش هایی از دیوار، شرایط مهار کنترل شده آن را فراهم می کند. از نظر مقطع، نبشی چیست را می توان یک پروفیل L شکل با دو بال عمود بر هم دانست که به دلیل هندسه مناسب، برای ساخت نگهدارنده ها، اتصالات و اجزای مهارکننده کاربرد زیادی دارد.

در نبشی کشی ساختمان جدید هدف فقط محکم کردن دیوار به سازه نیست؛ اتفاقا در بسیاری از جزئیات صحیح باید میان مهار خارج از صفحه و آزادی حرکت داخل صفحه تفاوت قائل شد. عضو نگهدارنده باید بتواند دیوار را در برابر واژگونی یا حرکت عمود بر صفحه کنترل کند، اما در عین حال نباید به شکلی اجرا شود که تغییر مکان قاب سازه ای مستقیما به دیوار تحمیل شود. به همین دلیل استفاده از اتصالات کشویی، فاصله جداسازی، مصالح تراکم پذیر و بست های مناسب در بعضی سیستم ها ضروری است. بنابراین روش نبشی کشی ساختمان باید بر اساس نقشه اجرایی و نوع دیوار تعیین شود، نه بر اساس یک دیتیل ثابت برای همه پروژه ها.

کاربرد نبشی کشی در ساختمان

کاربرد نبش کشی ساختمان بیشتر به ایجاد پایداری مناسب برای اجزای غیرسازه ای و فراهم کردن مسیر انتقال نیروهای خارج از صفحه مربوط می شود. در سیستم های جدید، نبشی ممکن است در کنار روش هایی مانند اجرای وال پست با میلگرد بستر به کار رود یا با جزئیات دیگری جایگزین شود.

مهم ترین کاربردها عبارتند از:

• مهار خارج از صفحه دیوارهای غیرسازه ای
• ایجاد تکیه گاه در لبه آزاد دیوار
• مهار دیوارهای پیرامونی ساختمان
• کنترل حرکت دیوار در محل اتصال به ستون
• ایجاد عضو نگهدارنده در اطراف بازشوها
• کمک به اجرای وادارهای قائم
• اجرای تیرک یا عضو افقی در دیوارهای بلند
• ایجاد بستر مناسب برای بست های اتصال دیوار
• کمک به جداسازی کنترل شده دیوار از قاب
• کاهش احتمال ناپایداری دیوار در زلزله
• مهار بخش هایی از نما و تیغه های غیرسازه ای
• ایجاد چارچوب پیرامونی برای برخی دیوارهای خاص

آیا نبشی کشی ساختمان همان وال پست است؟

نبشی کشی ساختمان و وال پست دو مفهوم کاملا مترادف نیستند. Wall Post یا وادار، عضوی قائم یا در برخی کاربردها مجموعه ای از اعضای نگهدارنده دیوار است که وظیفه اصلی آن کنترل رفتار دیوار، به ویژه در راستای خارج از صفحه، محسوب می شود؛ در حالی که نبشی یکی از مقاطعی است که ممکن است در ساخت این سیستم یا در اتصالات پیرامونی دیوار استفاده شود. در روش های جدید حتی ممکن است مهار دیوار با ناودانی منقطع، بست های فلزی یا سیستم های دیگری انجام شود و نیازی به نبشی سرتاسری سنتی نباشد. بنابراین تعیین حداقل سایز نبشی وال پست به صورت یک عدد ثابت برای تمام ساختمان ها صحیح نیست؛ سایز و ضخامت باید با توجه به ارتفاع و طول دیوار، بار وارد بر آن، فاصله تکیه گاه ها، نوع اتصال و محاسبات مهندسی انتخاب شوند.

انواع نبشی کشی ساختمان

نبشی کشی ساختمان را می توان بر اساس نوع اسکلت و محل اجرای دیوار طبقه بندی کرد. جزئیات اتصال به یک ستون فولادی با اتصال به ستون بتن آرمه یکسان نیست و دیوار داخلی نیز الزاما شرایط دیوار پیرامونی را ندارد. از طرف دیگر نوع و وزن مقاطع مصرفی می تواند هزینه اجرا را تغییر دهد؛ بنابراین بررسی قیمت نبشی باید پس از مشخص شدن سایز و ضخامت واقعی مورد نیاز انجام شود، نه قبل از طراحی دیتیل.

نبشی کشی ساختمان اسکلت فلزی

در نبشی کشی ساختمان اسکلت فلزی امکان اتصال اعضای فولادی به تیر یا ستون معمولا ساده تر است، زیرا بستر اتصال خود از فولاد ساخته شده است. با این حال این موضوع به معنی مجاز بودن جوشکاری در هر نقطه از سازه نیست. محل جوش، طول و کیفیت آن، تاثیر حرارت بر عضو اصلی و جزئیات اتصال باید مطابق نقشه اجرایی کنترل شود.

در روش سنتی، نبشی ها گاهی به صورت سرتاسری در دو طرف دیوار اجرا می شدند. در روش های جدید ممکن است از مقاطع منقطع یا وادارهای مستقل استفاده شود تا حرکت داخل صفحه دیوار محدود نشود. اتصال قسمت بالایی بعضی وادارها نیز باید امکان لغزش نسبی را فراهم کند.

در نبشی کشی ساختمان فلزی انتخاب مقطع فقط تابع سهولت جوشکاری نیست. ضخامت نبشی، ظرفیت خمشی، طول آزاد عضو و بار دیوار باید در محاسبات لحاظ شوند. در بعضی دیتیل ها ممکن است پروفیل های دیگری مورد استفاده قرار گیرند و در این حالت قیمت پروفیل نیز در برآورد هزینه سیستم مهار نقش پیدا می کند.

نبشی کشی ساختمان اسکلت بتنی

نبشی کشی ساختمان بتنی از نظر نحوه اتصال به سازه حساس تر است، زیرا عضو فولادی باید به بتن یا اجزای مدفون در بتن متصل شود. بهترین حالت این است که صفحات یا قطعات اتصال لازم از مرحله اجرای سازه پیش بینی شوند تا در زمان دیوارچینی امکان نصب دقیق اعضای مهار وجود داشته باشد.

اگر اتصال پس از بتن ریزی انجام شود، نوع انکر مکانیکی یا شیمیایی، فاصله از لبه بتن، عمق کاشت و مقاومت بتن باید بررسی شود. سوراخکاری بدون کنترل در نزدیکی آرماتورها یا لبه ستون می تواند کیفیت اتصال را کاهش دهد یا به عضو سازه ای آسیب بزند.

در نحوه نبشی کشی ساختمان بتنی لازم است مسیر انتقال نیرو از دیوار به نبشی و سپس از نبشی به عضو بتن آرمه مشخص باشد. صرف نصب یک نبشی روی بتن به معنی ایجاد اتصال مهندسی مناسب نیست.

نبشی کشی دیوارهای پیرامونی

دیوار پیرامونی علاوه بر نیروهای ناشی از زلزله ممکن است تحت فشار و مکش باد نیز قرار گیرد. همچنین این دیوار بخشی از پوسته خارجی ساختمان است و مشکلاتی مانند نفوذ رطوبت، پل حرارتی و ترک خوردگی نما در آن اهمیت بیشتری دارند.

در نحوه نبشی کشی دیوارهای پیرامونی باید اتصال لبه ها، فاصله جداسازی از ستون، ارتباط دیوار با نما و شرایط عایق کاری بررسی شود. اگر عضو فولادی در مجاورت فضای خارجی قرار دارد، حفاظت آن در برابر خوردگی نیز اهمیت پیدا می کند.

در محل اتصال فولاد و نازک کاری ممکن است به دلیل تفاوت رفتار حرارتی و مکانیکی مصالح، ترک ایجاد شود. استفاده از جزئیات مناسب پوشش یا شبکه تقویتی در این نقاط می تواند احتمال ترک سطحی را کاهش دهد.

نبشی کشی دیوار داخلی

نبشی کشی دیوار داخلی معمولا برای تیغه هایی مطرح می شود که از نظر طول، ارتفاع، محل بازشو یا شرایط تکیه گاهی به مهار اضافی نیاز دارند. دیوار داخلی اگرچه در معرض باد خارجی نیست، اما همچنان در زلزله تحت نیروی اینرسی خارج از صفحه قرار می گیرد.

در این دیوارها هدف اصلی ایجاد پایداری بدون ایجاد اتصال صلب ناخواسته به قاب است. بسته به سیستم دیوار می توان از وادار، میلگرد بستر، بست های منقطع یا ترکیبی از آنها استفاده کرد.

وجود درگاه، کمد دیواری، تاسیسات یا تجهیزات متصل به دیوار نیز می تواند جزئیات اجرایی را تغییر دهد. بنابراین دیتیل تیغه های داخلی باید پیش از شروع دیوارچینی با نقشه معماری و تاسیسات هماهنگ شود.

نوع اجرا	بستر اصلی اتصال	مهم ترین ملاحظه	کاربرد متداول
اسکلت فلزی	تیر و ستون فولادی	کنترل جوش و آزادی حرکت مورد نیاز	دیوار داخلی و پیرامونی
اسکلت بتنی	تیر و ستون بتن آرمه	طراحی انکر یا صفحه مدفون	انواع دیوار غیرسازه ای
دیوار پیرامونی	قاب پیرامونی ساختمان	باد، رطوبت، خوردگی و نما	پوسته خارجی
دیوار داخلی	تیر، کف و اعضای جانبی	مهار لرزه ای و هماهنگی تاسیسات	تیغه بندی داخلی

اصول و ضوابط نبشی کشی ساختمان

استاندارد نبشی کشی ساختمان را نباید به یک فاصله ثابت یا یک سایز ثابت از نبشی تقلیل داد. ضوابط مهار دیوار به هندسه دیوار، نوع مصالح بنایی، وضعیت اتصال به قاب، جرم دیوار، محل ساختمان و روش مسلح کردن دیوار وابسته است. در ضوابط جدید، هدف اصلی این است که دیوار در برابر نیروی خارج از صفحه پایدار باشد و در عین حال تغییر مکان داخل صفحه قاب تا حد لازم به آن تحمیل نشود.

اصول نبشی کشی ساختمان

مهم ترین اصل، مشخص کردن مسیر انتقال نیرو است. نیروهای وارد بر دیوار باید از طریق بست ها یا اعضای مسلح کننده به وادار، تیرک یا تکیه گاه منتقل شوند و سپس به سازه اصلی برسند. اگر این مسیر پیوسته نباشد، وجود نبشی به تنهایی عملکرد قابل اتکایی ایجاد نمی کند.

اصل دوم، جلوگیری از قفل شدن دیوار داخل قاب است. اتصال بسیار صلب دیوار به تیر و ستون می تواند هنگام تغییر شکل جانبی ساختمان، تنش زیادی به مصالح بنایی وارد کند. به همین دلیل در دیتیل های جدید، جداسازی و امکان لغزش کنترل شده اهمیت دارد.

اصل سوم، هماهنگی سختی اجزا است. وادار یا نبشی بسیار ضعیف نمی تواند بار خارج از صفحه را کنترل کند و عضو بیش از حد سخت نیز ممکن است رفتار نامطلوبی به سیستم تحمیل کند. انتخاب مقطع باید مبتنی بر طراحی باشد.

اصل چهارم، دوام است. فولاد در محیط مرطوب یا در دیوار پیرامونی باید در برابر خوردگی محافظت شود و محل تماس فولاد با نازک کاری نیز با جزئیات مناسب اجرا شود.

ضوابط نبشی کشی ساختمان

ضوابط اجرایی باید ابتدا از نقشه های سازه و معماری پروژه استخراج شوند. در پروژه هایی که دیوار نیاز به وادار قائم دارد، محل و فاصله وادارها باید بر اساس طول آزاد دیوار و طراحی مشخص شود. همچنین در دیوارهای بلند ممکن است استفاده از عضو افقی برای کاهش ارتفاع آزاد لازم باشد.

در منابع مرتبط با پیوست ششم استاندارد 2800، برای دیوارهای طولانی استفاده از عضو قائم و برای ارتفاع های زیاد استفاده از عضو افقی مطرح شده است؛ اما این حدود نباید بدون بررسی نسخه ضابطه و دیتیل پروژه به تمام ساختمان ها تعمیم داده شوند. نوع دیوار و روش مسلح سازی می تواند شرایط طراحی را تغییر دهد.

درز جداسازی میان دیوار و اجزای سازه ای نیز باید مطابق جزئیات طراحی اجرا شود. پر کردن این فضای آزاد با ملات سخت می تواند عملکرد مورد انتظار اتصال را از بین ببرد.

اتصال وادار به کف و سقف نیز اهمیت دارد. در بسیاری از جزئیات، اتصال پایین وظیفه انتقال نیرو دارد، در حالی که اتصال بالا باید به گونه ای باشد که حرکت نسبی مورد نیاز ایجاد شود. بنابراین جوش دادن صلب هر دو سر عضو بدون توجه به دیتیل می تواند اشتباه باشد.

طریقه نبشی کشی ساختمان

طریقه نبشی کشی ساختمان از مطالعه نقشه آغاز می شود، نه از برش نبشی در کارگاه. ابتدا باید محل دیوار، طول آزاد، ارتفاع، نوع بلوک، ضخامت دیوار، محل بازشوها و اتصال آن به تیر و ستون مشخص شود. سپس سیستم مهار انتخاب می شود. در یک پروژه ممکن است نبشی نقش وادار داشته باشد، در پروژه دیگر فقط به عنوان اتصال منقطع استفاده شود و در پروژه ای دیگر اصلا پروفیل دیگری جایگزین آن شود. به همین دلیل چگونگی نبشی کشی ساختمان تابع Detail اجرایی تایید شده است.

پس از تعیین سیستم، محل اعضای قائم و افقی روی کف و سقف پیاده می شود. صفحات یا انکرهای اتصال نصب می شوند و سپس مقاطع فولادی با کنترل شاقولی و تراز در موقعیت خود قرار می گیرند. همزمان با دیوارچینی، بست ها یا میلگردهای بستر طبق نقشه به سیستم مهار متصل می شوند. در قسمت بالا و کناره های دیوار نیز فضای مورد نیاز برای حرکت نسبی حفظ می شود و در پایان، پوشش ضدخوردگی، لایه های جلوگیری از ترک و نازک کاری اجرا می شوند. این ترتیب، اساس نحوه اجرای نبشی کشی ساختمان است.

مراحل اجرای نبشی کشی ساختمان

اجرای صحیح باید مرحله به مرحله و همراه با کنترل مهندسی انجام شود:

مرحله 1: بررسی نقشه ها

ابتدا نقشه سازه، معماری و دیتیل دیوارها بررسی می شود تا محل و نوع اعضای نگهدارنده مشخص شود. بازشوها، ستون ها و محل عبور تاسیسات نیز باید کنترل شوند.

مرحله 2: تعیین هندسه دیوار

طول، ارتفاع و ضخامت دیوار اندازه گیری می شود. این اطلاعات مبنای تصمیم گیری درباره نیاز به وادار یا تیرک و همچنین انتخاب مقطع است.

مرحله 3: تعیین محل اعضای مهارکننده

محور وادارها، نبشی ها و اعضای افقی روی سازه علامت گذاری می شود. موقعیت آنها باید با بندهای دیوار و بازشوها هماهنگ باشد.

مرحله 4: آماده سازی اتصال

در اسکلت فلزی، محل اتصال فولادی مطابق نقشه آماده می شود. در اسکلت بتنی نیز صفحه مدفون، انکر یا سیستم اتصال طراحی شده نصب می شود.

مرحله 5: برش و آماده سازی مقاطع

نبشی یا پروفیل به طول مورد نیاز برش می خورد. محل جوش یا سوراخ ها باید تمیز باشد و در صورت نیاز پوشش محافظ اولیه اعمال شود.

مرحله 6: نصب عضو قائم

مقطع در محل مشخص نصب و شاقولی آن کنترل می شود. اتصال نباید خارج از دیتیل اجرایی و صرفا بر اساس تجربه کارگاهی انجام شود.

مرحله 7: اجرای اتصال بالایی

در صورت نیاز به اتصال کشویی یا تلسکوپی، فضای حرکت طبق دیتیل حفظ می شود. این قسمت یکی از حساس ترین مراحل اجرای سیستم است.

مرحله 8: دیوارچینی

دیوار با رعایت رج بندی صحیح اجرا می شود و اعضای تقویتی مانند میلگرد بستر یا بست های اتصال در ترازهای تعیین شده قرار می گیرند.

مرحله 9: اجرای تیرک یا عضو افقی

اگر ارتفاع آزاد دیوار نیازمند مهار میانی باشد، تیرک افقی طبق طراحی نصب می شود و اتصال آن به وادارها کنترل خواهد شد.

مرحله 10: اجرای فاصله جداسازی

فضای تعیین شده میان دیوار و قاب سازه ای با مصالح مناسب و تراکم پذیر تکمیل می شود و نباید با ملات صلب پر شود.

مرحله 11: حفاظت فولاد

جوش ها و نقاط آسیب دیده پوشش داده می شوند و در شرایط مرطوب، حفاظت خوردگی مطابق مشخصات پروژه انجام می گیرد.

مرحله 12: کنترل نهایی

شاقولی، اتصالات، وضعیت بست ها، درزهای جداسازی و تطابق اجرا با نقشه پیش از نازک کاری بررسی می شوند.

نکات اجرایی نبشی کشی ساختمان

مهم ترین نکات اجرایی عبارتند از:

• اجرای کار فقط بر اساس نقشه و دیتیل تایید شده
• تعیین سایز نبشی بر اساس طراحی
• کنترل شاقولی اعضای قائم
• رعایت فاصله جداسازی دیوار از سازه
• جلوگیری از پر کردن درز حرکتی با ملات سخت
• اجرای صحیح اتصال کشویی در محل مورد نیاز
• کنترل کیفیت جوش ها
• جلوگیری از جوشکاری غیرمجاز روی اعضای اصلی
• استفاده از انکر مناسب در سازه بتنی
• رعایت فاصله مناسب انکر از لبه بتن
• کنترل خوردگی مقاطع فولادی
• هماهنگی محل وادار با بازشوها
• هماهنگی نبشی کشی با تاسیسات
• اجرای صحیح میلگرد بستر در صورت استفاده
• کنترل اتصال میلگرد بستر به وادار
• جلوگیری از اتصال صلب ناخواسته دیوار به سقف
• تقویت محل تغییر جنس مصالح
• کنترل نازک کاری در مجاورت قطعات فولادی
• کنترل محل تیرک های افقی
• بازرسی نهایی قبل از پوشاندن اجزای مهار

نبشی کشی ساختمان یک عملیات صرفا فلزکاری نیست، بلکه بخشی از طراحی و اجرای سیستم مهار دیوارهای غیرسازه ای است. اجرای صحیح آن مستلزم شناخت رفتار لرزه ای دیوار، نوع سازه، ابعاد دیوار، محل بازشوها و نحوه انتقال نیرو به قاب است. در اصول نبشی کشی ساختمان باید میان مهار خارج از صفحه و امکان حرکت نسبی داخل صفحه تمایز قائل شد؛ به همین دلیل روش قدیمی اتصال صلب و سرتاسری نبشی در همه شرایط قابل استفاده نیست. نحوه نبشی کشی ساختمان های بتنی نیز به دلیل نوع اتصال فولاد به بتن با سازه فولادی متفاوت است. انتخاب سایز، ضخامت و فاصله نبشی کشی دیوار باید بر اساس محاسبات و نقشه اجرایی صورت گیرد، نه یک عدد تجربی ثابت. در نهایت، رعایت جزئیات اتصالات، کنترل جوش و انکر، حفاظت خوردگی و هماهنگی با دیوارچینی تعیین می کند سیستم در زمان زلزله عملکرد مورد انتظار را داشته باشد.

سوالات متداول