نبشی چیست و چه کاربردی دارد؟

نبشی یکی از مقاطع پرکاربرد فولادی با سطح مقطع L شکل است که از دو بال عمود بر هم تشکیل می شود و نقش مهمی در اتصال، تقویت و انتقال بار در سازه ها دارد. این مقطع به دلیل سادگی شکل، تنوع سایز و سهولت اجرا در پروژه های ساختمانی و صنعتی بسیار مورد استفاده قرار می گیرد. نبشی می تواند به صورت بال مساوی یا بال نامساوی تولید شود و بسته به نوع کاربرد، در بخش های مختلف سازه به کار رود.

از نظر اقتصادی نیز نبشی جایگاه مهمی در بازار فولاد دارد، زیرا حجم مصرف آن در پروژه ها بالا است و تغییرات قیمت آن می تواند بر هزینه نهایی ساخت تاثیر بگذارد. به همین دلیل، فعالان صنعت ساختمان معمولا وضعیت قیمت آهن را به دقت دنبال می کنند تا زمان مناسب خرید نبشی و سایر مقاطع فولادی را انتخاب کنند.

معرفی نبشی فولادی

نبشی فولادی به طور کلی از نورد گرم یا خمکاری ورق فولادی تولید می شود و هر کدام از این روش ها ویژگی های خاص خود را دارند. نبشی های تولید شده به روش نورد که با نام فابریک شناخته می شوند، دقت ابعادی و استحکام بالاتری دارند، در حالی که نبشی های پرسی از خم کردن ورق ساخته می شوند و بیشتر در کاربردهای سبک مورد استفاده قرار می گیرند. شناخت این تفاوت ها برای انتخاب صحیح نبشی در پروژه اهمیت زیادی دارد.

نبشی ها از نظر ابعاد، ضخامت و طول تنوع بالایی دارند و همین موضوع باعث شده است که در دسته بندی های مختلفی قرار بگیرند. آشنایی با انواع نبشی به مهندسان و مجریان کمک می کند تا متناسب با نوع سازه، شرایط بارگذاری و الزامات فنی، گزینه مناسب تری را انتخاب کنند و از بروز مشکلات اجرایی در آینده جلوگیری شود.

کاربرد نبشی

نبشی یکی از پرمصرف ترین مقاطع فولادی در صنعت ساختمان و پروژه های عمرانی است که به دلیل شکل L مانند و قابلیت تحمل نیروهای مختلف، نقش مهمی در اتصال و تقویت سازه ها دارد. این مقطع فولادی به راحتی با سایر اجزای سازه ترکیب می شود و در پروژه های سبک و سنگین مورد استفاده قرار می گیرد. انتخاب نوع و سایز نبشی علاوه بر ملاحظات فنی، به شرایط اقتصادی پروژه و بررسی قیمت نبشی نیز وابسته است. مهم ترین کاربردهای نبشی عبارت اند از:

• استفاده در اتصال تیر به ستون و ایجاد قاب های فلزی در سازه ها
• کاربرد در مهاربندی ساختمان ها برای افزایش پایداری و مقاومت سازه
• استفاده در ساخت خرپاها، سازه های فضاکار و اسکلت های سبک فلزی
• به کارگیری در اجرای پله های فلزی، نرده ها و حفاظ ها
• استفاده در تقویت گوشه ها و لبه های سازه های بتنی و فلزی
• کاربرد در ساخت ساپورت ها، شاسی ماشین آلات و سازه های صنعتی
• استفاده در قفسه بندی های فلزی، سوله ها و انبارها

به طور کلی، تنوع کاربرد نبشی باعث شده است این مقطع فولادی به یکی از عناصر اصلی در ساخت و ساز تبدیل شود و انتخاب صحیح آن تاثیر مستقیمی بر ایمنی، دوام و هزینه نهایی پروژه داشته باشد.

روش های تولید نبشی

این محصولات از نظر نحوه تولید به دو دسته پرسی و فابریک تقسیم می شوند که هر کدام ویژگی ها و کاربردهای متفاوتی دارند:

نبشی فابریک (نورد گرم)

نبشی فابریک از ابتدای فرآیند تولید به صورت نبشی از خط نورد خارج می شود و به همین دلیل از دقت ابعادی و استحکام بالاتری برخوردار است. در این روش، ابتدا شمش های فولادی داخل کوره های حرارتی قرار می گیرند و تا دمای مشخصی گرم می شوند. سپس شمش ها از قفسه های نورد عبور داده می شوند که در این مرحله سطح مقطع آنها کاهش یافته و طول آنها افزایش پیدا می کند. در ادامه، مقطع نهایی نبشی شکل می گیرد و پس از عبور از قفسه های پایانی، محصول در طول های مشخص برش داده شده و آماده عرضه می شود.

نبشی پرسی (نورد سرد)

نبشی پرسی از ورق فولادی تولید می شود و فرآیند ساخت آن نسبت به نوع فابریک ساده تر است. در این روش، ورق های فولادی که معمولا در طول 6 متر تهیه می شوند، ابتدا برش خورده و سپس تحت عملیات خمکاری قرار می گیرند. شکل دهی ورق با استفاده از دستگاه های پرس یا رول فورمینگ انجام می شود تا در نهایت مقطع L شکل نبشی ایجاد شود. نبشی پرسی بیشتر در کاربردهای سبک مورد استفاده قرار می گیرد و دقت ابعادی و استحکام آن معمولا کمتر از نبشی فابریک است.

بررسی انواع نبشی

نبشی ها بر اساس معیارهای مختلفی مانند روش تولید، شکل ظاهری، ابعاد و کاربرد دسته بندی می شوند. شناخت انواع نبشی به انتخاب دقیق تر این مقطع فولادی کمک می کند و باعث می شود عملکرد سازه از نظر فنی و اقتصادی بهینه شود. در ادامه، مهم ترین انواع نبشی به همراه توضیحات هر کدام بررسی می شوند.

نبشی فابریک
نبشی فابریک به صورت مستقیم در فرآیند نورد گرم تولید می شود و از ابتدا به شکل L از خط تولید خارج می گردد. این نوع نبشی دقت ابعادی بالاتری دارد، گوشه داخلی آن دارای قوس استاندارد است و از نظر استحکام مکانیکی عملکرد بهتری نسبت به نوع پرسی دارد. نبشی فابریک معمولا در سازه های باربر و پروژه های مهم ساختمانی استفاده می شود.

نبشی پرسی
نبشی پرسی از خمکاری ورق فولادی تولید می شود و فرآیند ساخت آن ساده تر از نوع فابریک است. در این روش، ورق برش خورده و با دستگاه پرس یا رول فورمینگ به شکل نبشی درمی آید. نبشی پرسی بیشتر برای کاربردهای سبک، سازه های موقت و بخش هایی که باربری بالایی ندارند مورد استفاده قرار می گیرد.

نبشی بال مساوی
در نبشی بال مساوی، طول دو بال کاملا برابر است. این نوع نبشی کاربرد عمومی تری دارد و در اکثر پروژه های ساختمانی، صنعتی و عمرانی استفاده می شود. توزیع یکنواخت نیرو در دو بال، استفاده از آن را در اتصالات و مهاربندی ها رایج کرده است.

نبشی بال نامساوی
نبشی بال نامساوی دارای دو بال با طول های متفاوت است و معمولا در شرایطی به کار می رود که محدودیت فضا یا نیاز به تحمل بار در یک جهت خاص وجود داشته باشد. این نوع نبشی بیشتر در سازه های خاص و طراحی های مهندسی استفاده می شود.

نبشی سبک
نبشی سبک دارای وزن کمتر نسبت به استاندارد جدول اشتال است و معمولا از ضخامت کمتری برخوردار می باشد. این نوع نبشی در سازه های سبک، قفسه بندی، دکوراسیون فلزی و پروژه هایی که وزن سازه اهمیت دارد کاربرد دارد.

نبشی سنگین
نبشی سنگین مطابق یا بالاتر از وزن استاندارد تولید می شود و مقاومت بالاتری در برابر نیروهای فشاری و خمشی دارد. این نوع نبشی برای سازه های باربر، اسکلت فلزی ساختمان ها و پروژه های صنعتی سنگین مناسب است.

در مجموع، انتخاب نوع نبشی باید بر اساس شرایط بارگذاری، محل استفاده، الزامات فنی و بودجه پروژه انجام شود تا هم ایمنی سازه تامین شود و هم هزینه های اجرایی به شکل منطقی کنترل گردد.

استانداردهای نبشی فولادی

استانداردهای این محصول در کشورهای مختلف به شرح زیر است:

نام استاندارد	کشور یا مرجع تدوین	توضیحات و کاربرد
ISIRI 13968-1	ایران	استاندارد ملی ایران برای نبشی های بال مساوی فولادی نورد گرم که مشخصات ابعادی، تلرانس ها و الزامات فنی را تعیین می کند.
ISIRI 13968-2	ایران	مربوط به نبشی های بال نامساوی فولادی نورد گرم و شامل الزامات ابعادی و کیفی این نوع نبشی است.
DIN EN 10056-1	آلمان / اروپا	استاندارد اروپایی نبشی های بال مساوی که ابعاد، وزن و تلرانس های مجاز را مشخص می کند.
DIN EN 10056-2	آلمان / اروپا	مکمل بخش اول و مربوط به نبشی های بال نامساوی با تمرکز بر ابعاد و وزن اسمی است.
ASTM A36	آمریکا	استاندارد متداول برای نبشی های فولادی ساختمانی با استحکام متوسط که در سازه های عمومی استفاده می شود.
ASTM A572	آمریکا	مربوط به نبشی های فولادی با مقاومت بالا که در سازه های سنگین و باربر کاربرد دارند.
GOST 8509	روسیه	استاندارد نبشی های بال مساوی فولادی که در بسیاری از پروژه های صنعتی و عمرانی مورد استفاده قرار می گیرد.
GOST 8510	روسیه	استاندارد نبشی های بال نامساوی فولادی با مشخصات ابعادی و وزنی مشخص.

سایز و ابعاد نبشی

سایز و ابعاد نبشی یکی از مهم ترین عوامل در انتخاب این مقطع فولادی برای پروژه های ساختمانی و صنعتی به شمار می رود، زیرا ابعاد نبشی به طور مستقیم بر میزان تحمل بار، نحوه اجرا و ایمنی سازه تاثیر می گذارد. نبشی ها به صورت بال مساوی و بال نامساوی تولید می شوند و هر کدام بسته به شرایط سازه ای، کاربرد متفاوتی دارند. در پروژه های عمرانی، انتخاب سایز مناسب نبشی ساختمان باید بر اساس محاسبات فنی و نوع بارگذاری انجام شود تا عملکرد سازه در بلندمدت تضمین شود.

ابعاد نبشی معمولا با سه عدد مشخص می شود که شامل طول بال اول، طول بال دوم و ضخامت نبشی است. برای مثال، نبشی 50×50×5 به معنی نبشی با دو بال 50 میلی متری و ضخامت 5 میلی متر است. این شیوه نام گذاری باعث می شود مقایسه و انتخاب انواع نبشی برای مهندسان و مجریان ساده تر شود. نبشی های بال نامساوی نیز به همین روش معرفی می شوند، با این تفاوت که طول دو بال با یکدیگر برابر نیست.

در بازار ایران، سایزهای متنوعی از نبشی در دسترس است که از سایزهای کوچک برای سازه های سبک تا سایزهای بزرگ برای بخش های باربر را شامل می شود. برخی تولیدکنندگان داخلی مانند نبشی ناب تبریز، نبشی ها را در ابعاد و ضخامت های مختلف مطابق استانداردهای ملی و بین المللی تولید می کنند که این تنوع، انتخاب را برای پروژه های ساختمانی آسان تر می سازد.

در اجرای نبشی کشی ساختمان، انتخاب سایز مناسب اهمیت دوچندان دارد، زیرا نبشی نقش اتصال دهنده و تقویت کننده اجزای سازه را ایفا می کند. استفاده از نبشی با ضخامت یا ابعاد نامناسب می تواند باعث کاهش مقاومت سازه یا افزایش هزینه های غیرضروری شود. به همین دلیل، در نبشی کشی ساختمان معمولا از سایزهایی استفاده می شود که تعادل مناسبی بین استحکام و وزن ایجاد می کنند.

به طور کلی، شناخت دقیق سایز و ابعاد نبشی و تطبیق آن با نوع سازه، محل استفاده و شرایط بارگذاری، نقش مهمی در ایمنی و دوام پروژه دارد. انتخاب آگاهانه از میان انواع نبشی موجود در بازار، می تواند کیفیت اجرا را افزایش داده و از بروز مشکلات فنی در آینده جلوگیری کند.

سوالات متداول